Chiến tranh đã lùi xa nửa thế kỷ, địa hình bị tàn phá bởi bom đạn xưa nay đã phủ kín màu xanh của đại ngàn. Giữa mênh mông rừng thẳm, công tác quy tập hài cốt liệt sĩ không thể chỉ trông chờ vào máy móc hay những cuộc tìm kiếm mò mẫm. Điểm tựa quan trọng nhất, chiếc “chìa khóa” mở khóa những tọa độ nằm sâu trong lòng đất mẹ chính là dòng thông tin vô giá từ các nhân chứng lịch sử và sự chung tay thầm lặng của cộng đồng.

Trong công tác quy tập hài cốt liệt sĩ, khó khăn lớn nhất không chỉ là sự khắc nghiệt của địa hình, thời tiết hay bom mìn còn sót lại, mà là sự biến dạng của địa vật qua thời gian. Một cây cổ thụ từng là mốc chuẩn năm xưa nay đã không còn; một triền đồi, con suối sau hàng chục mùa mưa lũ đã thay đổi dòng chảy.

Lúc này, một ghi chép trong cuốn nhật ký hành quân, một nét vẽ sơ đồ tác chiến, hay trí nhớ về nơi từng đặt trạm phẫu thuật tiền phương của các cựu chiến binh chính là nguồn dữ liệu thực chứng có tính quyết định.

Rút ngắn hành trình, bảo toàn nguồn lực: Một tọa độ chính xác do nhân chứng cung cấp giúp các đội quy tập khoanh vùng mục tiêu, giảm bớt hàng tháng trời đào xới trên diện tích hàng chục héc-ta đồi núi hiểm trở.

Chạy đua cùng sinh học: Nhân chứng trực tiếp ngày một thưa vắng do tuổi cao sức yếu. Từng ngày trôi qua, nếu một nhân chứng rời cõi tạm mà chưa kịp để lại thông tin, một cánh cửa lịch sử có thể sẽ vĩnh viễn khép lại. Việc thu thập và số hóa nguồn tin từ các cựu binh, thanh niên xung phong, dân quân hỏa tuyến là một mệnh lệnh khẩn thiết mang tính lịch sử.

Không chỉ có những cựu chiến binh từng cầm súng, lực lượng cung cấp thông tin còn là sự chung tay thầm lặng của hàng triệu người dân trên khắp mọi miền đất nước và kiều bào ở nước ngoài:

• Người dân địa phương và đồng bào vùng căn cứ: Những người đi rừng, làm nương rẫy, phát triển kinh tế vùng cao là những người bám sát thực địa nhất. Một mảnh nhôm máy bay rơi, một nút áo chiến sĩ, một vệt đất lạ tình cờ phát hiện trong lúc canh tác... khi được người dân chủ động bảo vệ hiện trường và báo tin kịp thời đã giúp quy tập thành công nhiều mộ phần tập thể.
• Thân nhân liệt sĩ và những nhà nghiên cứu độc lập: Những gia đình đã dành hàng chục năm ngược xuôi đối chiếu danh sách thương vong, kết nối các cựu chiến binh cùng trung đoàn, cùng sư đoàn. Họ không chỉ tìm người thân của mình mà đã trở thành cầu nối thông tin cho hàng trăm gia đình liệt sĩ khác.
• Các cựu binh quốc tế: Những dòng hồi ký, những bức ảnh và tọa độ tác chiến được chia sẻ từ phía bên kia bán cầu đã và đang góp phần giải mã nhiều ẩn số lịch sử, mở ra manh mối cho các chiến dịch tìm kiếm quy mô lớn.

Mỗi mảnh thông tin gửi về không chỉ là dữ liệu địa lý thuần túy, mà là biểu hiện sinh động của đạo lý "Uống nước nhớ nguồn", của lương tri và trách nhiệm đối với những người đã ngã xuống vì độc lập tự do.

Trong khuôn khổ chiến dịch “Tìm lại tên Anh”, HTV xây dựng chuyên trang tương tác và nền tảng bản đồ số nhằm mục tiêu tối ưu hóa dòng thông tin từ nhân dân:

Kết nối đa chiều: Xóa bỏ rào cản địa lý để bất kỳ ai – dù ở bản làng xa xôi hay ở nước ngoài – đều có thể nhanh chóng cung cấp manh mối, hình ảnh, tài liệu.

Minh bạch hóa dữ liệu: Giúp xã hội theo dõi sát sao tiến độ khai quật, đối chiếu danh sách các phần mộ chưa rõ danh tính theo từng địa phương.

Lưu giữ ký ức cho tương lai: Mọi thông tin nhân chứng khi được số hóa sẽ trở thành nguồn tư liệu lưu trữ vĩnh viễn cho công tác chính sách quân đội nhiều năm về sau.

Chiến dịch 500 ngày đêm đang diễn ra với sự khẩn trương cao độ. Khai quật một phần mộ cần sức mạnh của lực lượng chuyên trách, nhưng để tìm ra vị trí người lính nằm xuống thì cần sự chung tay của toàn xã hội. Sự đồng hành, chia sẻ thông tin của mỗi cá nhân hôm nay chính là cách thiết thực nhất để tri ân thế hệ cha anh, sưởi ấm hương hồn những người lính trên đường trở về với quê hương đất mẹ.

 Thực hiện:  NGỌC PHẠM - MINH KHANG - AN KIÊN