Từ ngày 1/5, Tổ chức Các nước Xuất khẩu Dầu mỏ (OPEC) mất đi thành viên chủ chốt là Các tiểu vương quốc Arab thống nhất (UAE).

Quyết định rời đi của UAE được đánh giá sẽ gây chấn động đối với OPEC, và cả thị trường năng lượng, do nước này đóng góp đáng kể vào nguồn cung của OPEC.

OPEC được Iran, Iraq, Kuwait, Ả Rập Xê-út và Venezuela thành lập năm 1960. Mục đích là để khẳng định chủ quyền với tài nguyên thiên nhiên của mình, đồng thời đảm bảo mức giá công bằng và ổn định cho các nước sản xuất dầu, cũng như nguồn cung ổn định cho các quốc gia tiêu thụ.

Số lượng thành viên của OPEC biến động qua các năm, hiện còn lại 11 nước. Năm 2016, khi giá dầu ở mức rất thấp, OPEC cùng với 10 nước sản xuất dầu khác, trong đó có Nga, tạo ra liên minh OPEC+ rộng lớn hơn.

OPEC tác động đến giá dầu toàn cầu bằng cách thống nhất lượng dầu bán ra. Khi thống nhất bán nhiều hơn, OPEC đảm bảo nguồn cung dồi dào và giúp hạ giá dầu. Ngược lại, khi OPEC giảm nguồn cung, mục tiêu là giữ giá cao trong thời gian nhu cầu giảm sút.

Dù vậy, OPEC ngày nay không còn quan trọng như vào những năm 70 của thế kỷ trước. Số liệu OPEC năm 2025 cho thấy tổ chức này sản xuất 36,7% lượng dầu thô toàn cầu, giảm mạnh so với mức 52,5% của năm 1973. Các nước ngoài OPEC như Mỹ, Canada và Brazil dần chiếm lĩnh thị phần.

UAE không phải là quốc gia đầu tiên rời khỏi OPEC. Nhiều nước khác đã rút khỏi tổ chức này trong những năm gần đây, chẳng hạn như Indonesia hay Qatar, chủ yếu do bất đồng về hạn ngạch sản lượng. Theo giới phân tích, bất đồng này cũng là một phần nguyên nhân khiến UAE rời đi.

UAE cho biết họ quyết định rời OPEC sau quá trình rà soát toàn diện chính sách sản xuất cũng như năng lực hiện tại và tương lai của đất nước, giúp UAE linh hoạt hơn trong ứng phó với biến động thị trường.

Giải mã lý do UAE bất ngờ rời OPEC

Các nguồn tin và giới phân tích cho biết, UAE đã cân nhắc trong thời gian dài, sau nhiều khác biệt về đường hướng của OPEC và quan hệ kinh tế, chính trị với các nước thành viên trong liên minh này.

Theo các chuyên gia, UAE bất đồng với Ả Rập Xê-út về hạn ngạch sản xuất và thiết lập giá. Ả Rập Xê-út muốn neo giá cao, ở mức khoảng 90 USD/thùng, để tài trợ cho chi tiêu chính phủ và các dự án cơ sở hạ tầng khổng lồ nhằm giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch.

Trong khi đó, nền kinh tế UAE đa dạng hơn và ít phụ thuộc trực tiếp vào doanh thu dầu mỏ. Nước này cũng muốn khai thác tối đa trữ lượng dầu mỏ, trước khi nhu cầu bắt đầu suy giảm do quá trình chuyển đổi sang năng lượng tái tạo.

Theo hãng tin Reuters, sau khi rời khỏi khuôn khổ OPEC, UAE không còn bị ràng buộc về hạn ngạch sản xuất ở mức 3,2 - 3,6 triệu thùng mỗi ngày và có thể đạt công suất sản xuất đến gần 4,8 triệu thùng mỗi ngày.

Trong những năm gần đây, Công ty Dầu khí Quốc gia Abu Dhabi (ADNOC) tăng chi tiêu vốn lên 150 tỷ đô la Mỹ để nâng công suất sản xuất dầu lên 5 triệu thùng mỗi ngày vào năm 2027.

Giới chuyên gia đánh giá tác động từ việc UAE rời OPEC chưa xuất hiện, do eo biển Hormuz vẫn đóng, làm nguồn cung toàn cầu gián đoạn khoảng 10-12 triệu thùng dầu thô mỗi ngày. Tuy nhiên, khi chiến sự Iran kết thúc, và eo biển Hormuz mở trở lại, thị trường dầu mỏ có thể chuyển mình sang một trạng thái "bình thường mới".

OPEC giờ đây mất đi một thành viên hiếm hoi còn công suất dự phòng lớn. Theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ, công suất dự phòng là năng lực sản xuất có thể đưa vào vận hành trong vòng 30 ngày và duy trì tối thiểu 90 ngày.

UAE có thể bổ sung 1,5 triệu thùng mỗi ngày, nhờ công suất tối đa có thể đạt hơn 4,8 triệu thùng. Mất đi UAE, OPEC chỉ còn Ả Rập Xê-Út có công suất dự phòng đáng kể.

Ả Rập Xê-út thường tự cắt giảm sản lượng và buộc cả nhóm tuân thủ theo để ổn định giá. Khi UAE rời đi, Riyadh phải dựa nhiều hơn vào việc tự cắt giảm sản lượng. Điều này khiến việc bảo vệ giá dầu trở nên tốn kém và kém hiệu quả hơn đối với Ả Rập Xê-út, đồng thời làm suy yếu khả năng quản lý của Riyadh đối với OPEC.

Ngoài ra, giá dầu có thể biến động sau khi tình hình eo biển Hormuz ổn định, do UAE có thể bổ sung thêm vài trăm ngàn thùng dầu mỗi ngày vào thị trường.

UAE rời đi, tương lai OPEC về đâu?

Giới quan sát nhận định, UAE công bố quyết định rời OPEC vào thời điểm xuất khẩu từ vùng Vịnh bị hạn chế, cho phép họ trình bày quyết định này như một cách để cải thiện khả năng đáp ứng nguồn cung trong tương lai.

Trong khi đó, OPEC đối mặt với câu hỏi: Làm thế nào để vừa giữ giá dầu ở mức có lợi cho ngân sách của các thành viên, vừa ngăn chặn những quốc gia khác có nhu cầu tăng sản lượng... nối gót UAE.

>>> Xin mời quý vị đón xem Thời sự HTV lúc 20 giờ và Chương trình Thế giới 24G lúc 20 giờ 30 phút mỗi ngày trên kênh HTV9