Nhờ sự kết hợp giữa A.I., cảm biến, cơ điện tử và học máy, robot ngày càng mô phỏng tốt hơn hành vi, chuyển động và giao tiếp của con người. Hết quý I/2026, nhiều mẫu robot đã chứng minh tiềm năng ứng dụng thực tế, từ dây chuyền công nghiệp đến môi trường dịch vụ có tính tương tác cao.

Tại Trung Quốc, robot hình người đã hiện diện trong các nhà hàng, đảm nhiệm đồng thời nhiều công việc: phục vụ thực khách, dọn dẹp và trực tiếp chế biến món ăn. Nhờ khả năng gắp, di chuyển và tương tác linh hoạt hơn robot chuyên dụng, một số hệ thống tại đất nước này có thể thực hiện hơn 100 món ăn đặc trưng, trong đó có Gà kho Tam Chén. Quy trình nấu được lập trình sẵn: tự động thêm nguyên liệu, gia vị, đảo và hoàn thiện món ăn chỉ sau vài phút.

Một thực khách nhận xét: "Món ăn rất ngon và hợp khẩu vị của tôi. Sẽ tuyệt hơn nữa nếu thịt mềm hơn một chút". Người khác chia sẻ cảm xúc khi chứng kiến robot nấu ăn ngoài đời thực: "Khi còn nhỏ, tôi chỉ thấy robot nấu ăn trong phim hoạt hình. Giờ đây, trải nghiệm điều này tôi có cảm giác giấc mơ thời thơ ấu đã trở thành hiện thực.".

Song song với ứng dụng dịch vụ, giới nghiên cứu tại Đại học Columbia (Mỹ) thúc đẩy khả năng giao tiếp tự nhiên cho robot. Công bố trên tạp chí Science Robotics cho thấy nhóm kỹ sư không lập trình sẵn quy tắc chuyển động môi mà để robot tự học thông qua quan sát.

Nhờ mô hình này, robot có thể cử động môi ngay cả khi chưa hiểu ý nghĩa lời nói. Dù còn hạn chế với một số âm tiết, hướng tiếp cận này mở ra triển vọng lớn cho các ứng dụng trong giáo dục, giải trí và chăm sóc sức khỏe.

Ở tầm chiến lược, tham vọng thương mại hóa robot hình người đang được thúc đẩy mạnh mẽ. Theo các nguồn tin, tỷ phú Elon Musk đẩy nhanh kế hoạch đưa dây chuyền sản xuất robot Optimus về Mỹ, trong bối cảnh Tesla điều chỉnh trọng tâm từ xe điện sang máy móc thông minh.

Tại Anh, công ty Neuralink thử nghiệm cấy chip não cho người bị liệt toàn thân. Tình nguyện viên Sebastian Gomez-Peña cho biết: "Khi tôi nghĩ đưa tay sang phải hoặc trái, thiết bị này có thể hiểu được và làm theo".

Trưởng nhóm thử nghiệm Harith Akram nhận định: "Công nghệ này sẽ làm thay đổi cuộc đời của những bệnh nhân bị rối loạn chức năng thần kinh ở mức nghiêm trọng". Hiện 21 người trên thế giới tham gia thử nghiệm, cho thấy giao điểm giữa robot, A.I. và thần kinh học đang mở rộng nhanh chóng.

Tuy nhiên, giới phân tích cho rằng tham vọng sản xuất quy mô lớn vẫn phụ thuộc đáng kể vào chuỗi cung ứng linh kiện của Trung Quốc - quốc gia nắm giữ 50 - 70% năng lực sản xuất linh kiện cốt lõi cho robot hình người toàn cầu.

Ngân hàng Morgan Stanley ước tính thị trường linh kiện robot hình người có thể đạt doanh thu 780 tỷ USD vào năm 2040, trong đó các nhà cung cấp bộ truyền động, khớp nối và cảm biến hưởng lợi sớm nhất. Con số này phản ánh tiềm năng khổng lồ, đồng thời cho thấy cuộc cạnh tranh công nghệ không chỉ nằm ở sản phẩm hoàn chỉnh mà còn ở chuỗi giá trị phía sau.

Dù được rót vốn mạnh mẽ và liên tục cải tiến, hiệu suất thực tế của robot hình người vẫn là điểm nghẽn lớn nhất. Theo bài viết đăng cuối tháng 1/2026 trên Financial Times, các mẫu robot mới chỉ đạt khoảng 30 - 50% năng suất so với con người. Chúng hoạt động hiệu quả trong những nhiệm vụ lặp lại như xếp thùng hàng hay kiểm tra linh kiện, nhưng vẫn gặp khó ở các công việc đòi hỏi sự linh hoạt cao.

Điểm hạn chế rõ nhất nằm ở bàn tay - bộ phận tưởng chừng đơn giản nhưng lại phức tạp bậc nhất trong cơ thể người. Khả năng cầm nắm, điều chỉnh lực và xử lý tình huống thay đổi liên tục trong môi trường sản xuất vẫn là thách thức lớn.

Giáo sư Tamim Asfour, Viện Công nghệ Karlsruhe, nhận định: "Nhiều robot hình người ở đây không thực hiện được các tác vụ hay công việc thực sự có ích… cầm nắm khéo léo quả là những tính năng thách thức mạnh nhất của ngành robot và tự động hóa hiện nay. Con đường để robot nắm vững các động tác phức tạp này vẫn còn rất dài".

Tại Mỹ, robot Atlas của Boston Dynamics được giới thiệu như một mẫu robot công nghiệp hướng đến dây chuyền sản xuất. AYA Durbin cho biết hiện Atlas mới đảm nhiệm các công việc cơ bản, song mục tiêu dài hạn là mở rộng sang nhiều tác vụ cụ thể hơn, trước hết trong lĩnh vực logistics và sản xuất ô tô.

Thực tế này cho thấy mục tiêu trước mắt của ngành không phải là thay thế lao động, mà là nâng hiệu suất robot lên khoảng 80% so với con người vào năm 2027. Đó là một bước tiến thực tế hơn so với những kỳ vọng từng được thổi phồng.

Robot hình người vì vậy vừa là biểu tượng của tiến bộ công nghệ, vừa là lời nhắc về giới hạn hiện hữu. Khi A.I., cơ điện tử và dữ liệu hội tụ, tiềm năng tự động hóa và an toàn lao động là không thể phủ nhận. Tuy nhiên, để phát triển bền vững, công nghệ này cần đi kèm cân nhắc về chi phí, đạo đức và chính sách quản lý.

Con đường phía trước còn dài. Robot có thể tiến gần hơn đến chuẩn mực con người, thế nhưng mục tiêu cuối cùng không phải là thay thế, mà là hỗ trợ và mở rộng năng lực của chính con người.

>>> Xin mời quý vị đón xem Thời sự HTV lúc 20 giờ và Chương trình Thế giới 24G lúc 20 giờ 30 phút mỗi ngày trên kênh HTV9