Chỉ trong những ngày đầu tháng 3/2026, thế giới nín thở theo dõi từng diễn biến tại Trung Đông khi căng thẳng leo thang và eo biển Hormuz - tuyến hàng hải then chốt của ngành năng lượng rơi vào tình trạng gián đoạn.

Việc Iran đóng cửa tuyến đường này đã tạo ra hiệu ứng dây chuyền trên phạm vi toàn cầu. Từ thị trường năng lượng, chuỗi cung ứng hàng hải đến chi phí sinh hoạt của người dân, nhiều lĩnh vực đang chịu tác động trực tiếp.

Eo biển Hormuz từ lâu được xem là “động mạch chủ” của hệ thống vận chuyển năng lượng toàn cầu. Tuyến đường biển hẹp này nằm giữa Iran và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, kết nối Vịnh Péc-xích với Ấn Độ Dương và là lối ra của phần lớn dầu thô từ khu vực Trung Đông.

Theo các chuyên gia năng lượng, phần lớn dầu thô, các sản phẩm dầu mỏ và khí tự nhiên hóa lỏng của thế giới đều phải đi qua tuyến đường chiến lược này.

Thị trường năng lượng phản ứng gần như ngay lập tức trước diễn biến tại Hormuz.

Trong phiên giao dịch ngày 9/3, giá dầu Brent đã vượt 119 USD/thùng, mức cao nhất kể từ sau khi xung đột Nga - Ukraine bùng phát năm 2022.

Các nhà phân tích cảnh báo rằng nếu tuyến vận chuyển qua Hormuz tiếp tục bị gián đoạn, giá dầu có thể tăng lên 150 USD/thùng trong thời gian tới. Nguyên nhân là bởi mỗi ngày có khoảng 20 triệu thùng dầu được vận chuyển qua eo biển này - tương đương gần một phần năm nguồn cung dầu toàn cầu.

Trên thực tế, hoạt động hàng hải tại khu vực đã bị đình trệ nghiêm trọng.

Theo Hiệp hội Thị trường Lloyd's của Anh, hiện có khoảng 1.000 tàu thuyền với tổng giá trị hàng hóa ước tính 25 tỷ USD đang mắc kẹt tại Vịnh Péc-xích và các vùng biển lân cận.

Dữ liệu từ công ty tư vấn năng lượng Kpler cho thấy một sự thay đổi đáng kể trong lưu lượng tàu. Trong điều kiện bình thường, mỗi ngày có khoảng 100 chuyến tàu đi qua eo biển Hormuz.

Tuy nhiên kể từ ngày 1/3, con số này đã giảm mạnh, chỉ còn khoảng 40 chuyến tàu có thể rời khu vực.

Trước tình hình đó, nhiều hãng vận tải buộc phải lựa chọn tuyến đường vòng qua Mũi Hảo Vọng ở Nam Phi. Tuy nhiên hành trình này khiến thời gian vận chuyển kéo dài thêm 10 - 15 ngày, đồng thời làm chi phí logistics tăng đáng kể.

Biến động của thị trường dầu mỏ nhanh chóng lan sang đời sống hàng ngày tại nhiều quốc gia.

Tại Mỹ, dù là quốc gia sản xuất dầu và khí đốt lớn nhất thế giới, giá nhiên liệu vẫn tăng đáng kể. Theo Hiệp hội Ô tô Mỹ (AAA), tính đến ngày 10/3, giá xăng bán lẻ trung bình khoảng 3,54 USD/gallon, trong khi giá dầu diesel ở mức 4,33 USD/gallon.

Giá nhiên liệu tăng cao không chỉ tác động đến chi phí đi lại mà còn có thể kéo theo áp lực lạm phát, khi giá vận chuyển và giá hàng hóa tăng theo.

Tại nhiều quốc gia châu Âu, người tiêu dùng cũng bắt đầu lo ngại về nguy cơ lạm phát kéo dài nếu chuỗi cung ứng tiếp tục bị gián đoạn.

Ở châu Á, tác động của khủng hoảng cũng đang thay đổi thói quen sinh hoạt thường ngày.

Tại Hàn Quốc, nhiều người dân theo dõi sát bảng giá nhiên liệu tại các trạm xăng để tìm mức giá thấp nhất trước khi đổ đầy bình.

Không chỉ năng lượng, nhiều mặt hàng thương mại cũng chịu ảnh hưởng trực tiếp từ sự gián đoạn giao thông hàng hải.

Tại Ấn Độ, khoảng 400.000 tấn gạo Basmati đang bị mắc kẹt tại các cảng hoặc trên đường vận chuyển do các tuyến đường biển qua Trung Đông bị phong tỏa. Tình trạng này khiến giá gạo trong nước giảm và gây khó khăn cho nông dân cũng như các doanh nghiệp xuất khẩu.

Tác động của khủng hoảng năng lượng còn lan sang nhiều lĩnh vực đời sống khác.

Tại bang Maharashtra của Ấn Độ, thành phố Pune đã phải tạm dừng sử dụng các lò hỏa táng chạy bằng khí hóa lỏng do nguồn cung nhiên liệu thương mại bị thắt chặt.

Ở Bangladesh, các trường đại học phải đóng cửa tạm thời để tiết kiệm điện và nhiên liệu trong bối cảnh chi phí năng lượng tăng cao. Pakistan cũng đang cân nhắc những biện pháp tương tự.

Ngành hàng không và du lịch quốc tế cũng đang đối mặt với những thay đổi lớn.

Việc các hãng hàng không phải thay đổi lộ trình bay để tránh không phận Trung Đông đã làm tăng chi phí nhiên liệu và kéo dài thời gian bay, dẫn đến giá vé máy bay tăng.

Theo báo cáo của Oxford Economics, khủng hoảng hiện nay có thể khiến lượng khách quốc tế đến Trung Đông giảm từ 11% đến 27% trong năm 2026, tương đương 23 đến 38 triệu lượt khách. Thiệt hại doanh thu du lịch trong khu vực có thể lên tới 34 - 56 tỷ USD.

Một số điểm đến như Bahrain, Oman và Qatar ghi nhận mức giảm mạnh về chỉ số cảm nhận an ninh của du khách. Điều này có thể ảnh hưởng trực tiếp đến quyết định lựa chọn điểm đến trong thời gian tới.

Dữ liệu từ công ty phân tích du lịch Mabrian cho thấy niềm tin của du khách đối với một số điểm đến Trung Đông đang suy giảm, trong khi nhu cầu có xu hướng chuyển sang các khu vực được xem là an toàn hơn.

Tại châu Âu, các quốc gia như Tây Ban Nha, Italia và Hy Lạp có thể hưởng lợi từ xu hướng này.

Ở châu Á, Đông Nam Á cũng được đánh giá là điểm thay thế hấp dẫn. Trong đó, Thái Lan tiếp tục giữ vai trò thị trường du lịch lớn, còn Việt Nam được xem là một trong những điểm đến có tốc độ tăng trưởng nhanh.

Những diễn biến tại Trung Đông cho thấy một thực tế: tác động của xung đột địa chính trị không chỉ dừng lại ở khu vực xảy ra chiến sự. Sự gián đoạn tại eo biển Hormuz đã nhanh chóng lan ra toàn cầu, từ giá năng lượng, chi phí vận chuyển cho đến hoạt động du lịch và thương mại quốc tế.

Trong bối cảnh chuỗi cung ứng ngày càng phụ thuộc vào các tuyến vận tải chiến lược, những điểm nghẽn như Hormuz có thể trở thành yếu tố quyết định đối với sự ổn định của nền kinh tế thế giới.

Khủng hoảng hiện nay vì thế không chỉ là câu chuyện của riêng Trung Đông, mà là phép thử đối với khả năng thích ứng của toàn bộ hệ thống kinh tế toàn cầu.

>>> Xin mời quý vị đón xem Thời sự HTV lúc 20 giờ và Chương trình Thế giới 24G lúc 20 giờ 30 phút mỗi ngày trên kênh HTV9