Giá dầu diesel tại Mỹ và Tây Âu tăng lên những mức cao kỷ lục trong đầu tháng 10/2026 khi hoạt động vận chuyển dầu qua eo biển Hormuz bị gián đoạn.

Trong khi các nước tìm cách bổ sung nguồn cung, cú sốc nhiên liệu đã lan sang nông nghiệp, vận tải và chi phí sưởi ấm, đồng thời đẩy Mỹ và châu Âu vào bất đồng về chính sách xuất khẩu nhiên liệu.

Tại Mỹ, giá diesel trung bình toàn quốc cuối tháng 9 có thời điểm lên 6,52 USD/gallon, gấp đôi mức cùng kỳ năm trước. Riêng California ghi nhận mức 8,44 USD/gallon, trong khi nhiều trang trại cho biết chi phí diesel tăng 40% chỉ sau một năm.

Trong khi đó, tại Đức, giá dầu sưởi dân sinh đầu tháng 10 chạm 160 euro/100 lít. Mức giá này được ghi nhận sau khi chính phủ Đức công bố gói cứu trợ 1,6 tỷ euro nhằm giảm thuế năng lượng cho mỗi lít xăng dầu đến hết tháng 12.

Đáng chú ý, áp lực giá đã làm thay đổi cách người tiêu dùng mua nhiên liệu. Ông Adrian Peter - nhà quản lý Công ty Nhiên liệu Peter & Krebs, Đức cho biết khách hàng không còn đổ đầy bồn như trước mà chuyển sang đặt lượng vừa đủ dùng hoặc chia nhỏ thanh toán.

Tại miền nam Italia, nông dân đưa máy kéo xuống đường phản đối khi chi phí nhiên liệu nông nghiệp tăng gấp đôi. Đồng thời, tại Anh, giá diesel bán lẻ chạm 2 bảng/lít, tương đương 2,65 USD/lít. Bên cạnh đó, doanh nghiệp vận tải cũng phải điều chỉnh giá cước khi chi phí nhiên liệu tăng mạnh.

Nguyên nhân trực tiếp của cú sốc nhiên liệu nằm ở việc eo biển Hormuz bị phong tỏa, làm gián đoạn tuyến vận tải chiếm hơn 20% nguồn cung dầu thô thế giới. Do đó, các nhà máy lọc dầu phương Tây đối mặt với tình trạng thiếu dầu thô đầu vào phù hợp để sản xuất diesel.

Trước sức ép giá nhiên liệu trong nước và kỳ bầu cử giữa kỳ vào tháng 11, chính quyền Mỹ cân nhắc phương án hạn chế xuất khẩu diesel.

Trong khi đó, số liệu thị trường cho thấy Mỹ đã xuất khẩu lượng diesel kỷ lục 1,6 triệu thùng/ngày trong tháng 8/2026, tăng từ 1 triệu thùng/ngày hồi tháng 2, trước khi cuộc chiến nổ ra. Châu Âu và Anh là hai trong số những khách hàng nhập khẩu lớn nhất nguồn hàng này.

Ngày 1/10, Washington đã yêu cầu Đức và Pháp - hai nước nắm giữ hơn 1/3 lượng dự trữ diesel chiến lược của EU phải xả kho khẩn cấp để bổ sung nguồn cung cho thị trường. Tuy nhiên, Ủy ban châu Âu (EC) đã phản ứng gay gắt, khẳng định lệnh cấm xuất khẩu không mang lại lợi ích cho các bên và phá vỡ lòng tin thương mại xuyên Đại Tây Dương.

Trước nguy cơ rạn nứt thương mại giữa Mỹ và châu Âu, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron chủ trì cuộc họp trực tuyến khẩn cấp với các nhà lãnh đạo G7 và Tổng Giám đốc IEA Fatih Birol ngày 2/10.

Kết quả, các bên thống nhất xả thêm 100 triệu thùng dầu thô và diesel trong vòng 4 tháng, trong đó tập trung giải phóng lượng lớn diesel trong 20 ngày đầu tiên. Đổi lại, Mỹ cam kết không ban hành lệnh cấm xuất khẩu nhiên liệu sang các đối tác đồng minh.

Đồng thời, Tổng thống Mỹ Donald Trump xác nhận Washington hủy bỏ kế hoạch hạn chế xuất khẩu nhiên liệu sau khi châu Âu đồng ý đưa lượng lớn dầu dự trữ ra thị trường. Nhờ đó, giá các hợp đồng dầu thô WTI và Brent trên thị trường quốc tế đồng loạt giảm 1-2% sau thông báo của G7.

Theo chuyên gia kinh tế năng lượng Philip Verleger, việc Mỹ cấm xuất khẩu diesel có thể khiến giá thế giới tăng thêm tới 100% do nhu cầu tiêu thụ mặt hàng này hầu như không thể cắt giảm. Đồng thời, các nhà máy lọc dầu Mỹ có thể phải giảm công suất xử lý dầu thô, kéo theo nguy cơ sụt giảm sản lượng xăng và làm trầm trọng thêm cuộc khủng hoảng tinh chế toàn cầu.

Mặc dù thỏa thuận xả kho giúp tháo gỡ bất đồng trước mắt giữa Washington và các đồng minh châu Âu, nguồn cung diesel vẫn chưa được giải quyết triệt để. Ngày 4/10, OPEC+ thống nhất giữ nguyên hạn ngạch khai thác trong tháng 11, từ chối tăng sản lượng dù giá dầu kỳ hạn đang tiến sát 100 USD/thùng.

Trong bối cảnh đó, giới chuyên gia cho rằng lượng dầu dự trữ được đưa ra thị trường chỉ tạo thêm khoảng thời gian ngắn để thị trường ứng phó với đứt gãy nguồn cung từ Trung Đông.

Vì vậy, hiệu quả của biện pháp xả kho vẫn phụ thuộc vào diễn biến tại Trung Đông và khả năng khôi phục tuyến vận tải qua eo biển Hormuz.

Chuyên gia kinh tế năng lượng Mỹ Philip Verleger nhận định tình trạng căng thẳng nguồn cung diesel có thể kéo dài ít nhất 6 tháng đến 1 năm. Đặc biệt, thị trường chỉ có thể ổn định khi eo biển Hormuz mở cửa hoàn toàn cho các tàu chở dầu và dòng lưu thông thương mại được khôi phục.

Thỏa thuận xả 100 triệu thùng giúp thị trường có thêm nguồn cung trong ngắn hạn, đồng thời tháo gỡ nguy cơ đối đầu thương mại giữa Mỹ và các đồng minh châu Âu. Tuy nhiên, nếu điểm nghẽn tại eo biển Hormuz chưa được giải quyết và OPEC+ tiếp tục giữ nguyên hạn ngạch, giá dầu diesel vẫn có nguy cơ duy trì ở mức cao trong những tháng tới.