Vở "Tiếng trống Mê Linh" (1978) được xem là chuẩn mực vàng của dòng cải lương dã sử và là một trong những tượng đài của cải lương Việt Nam. 

Vở diễn là kết quả của sự hội tụ đỉnh cao giữa trí tuệ và tài năng, khi quy tụ những soạn giả lớn (Viễn Châu, Vĩnh Điền, Nguyễn Phương) cùng dàn nghệ sĩ hàng đầu từng đoạt giải Thanh Tâm (Thanh Nga, Hùng Minh, Thanh Sang, Bảo Quốc...), tạo nên một tác phẩm được đầu tư công phu cả về kịch bản lẫn diễn xuất.

Không chỉ để lại ấn tượng sâu sắc với sự kết hợp hài hòa giữa kịch bản, diễn xuất, âm nhạc... "Tiếng trống Mê Linh" còn ghi dấu ấn với vai diễn để đời của cố nghệ sĩ Thanh Nga. Hình tượng người nữ anh hùng Trưng Trắc vừa khí phách vừa bi tráng vừa giàu cảm xúc, do cố nghệ sĩ Thanh Nga thể hiện, đã gắn liền với ký ức của rất nhiều thế hệ khán giả Việt Nam.

Đặc biệt, khi nhắc đến vở "Tiếng trống Mê Linh", khán giả không chỉ nhắc đến tên tuổi của các nghệ sĩ mà còn nhớ rõ từng nhân vật mà họ đảm nhận. NSƯT Bảo Trí cho biết: ""Tiếng trống Mê Linh" là vở kinh điển của cải lương Việt Nam. Gần như trong vở này ai cũng nổi tiếng hết. Và khi nhắc tới "Tiếng trống Mê Linh", khán giả sẽ nhớ tới từng nhân vật chứ không chỉ mỗi người nghệ sĩ, từ Trưng Trắc, Trưng Nhị, Thi Sách đến nàng Tía, Lê Chân, Thánh Thiên, từ cụ Đô Trinh, Đông Bảng đến Mã Tắc, Chương Hầu...".

Nhiều giai điệu, lời ca, những câu vọng cổ kinh điển... cũng đã đi vào ký ức của đông đảo công chúng. NSƯT Bảo Trí chia sẻ: "Trong vở "Tiếng trống Mê Linh, có một đoạn mà ai cũng nhớ, đó là đoạn Trưng Trắc và Thi Sách chia tay nhau. Và bài nhạc trong đoạn này đã trở thành bài mà coi như hễ người nghệ sĩ nào không biết thì không phải nghệ sĩ cải lương, Bảo Trí nói thẳng!". Bài hát được NSƯT Bảo Trí (cũng từng đảm nhận vai Mã Tắc, tức Mã đô uý trong vở "Tiếng trống Mê Linh" được phục dựng sau này) nhắc tới chính là "Mê Linh biệt khúc", được ông thể hiện một phần nhỏ trong đoạn video trên.

Đến nay, sau gần 50 năm phát hành, vở "Tiếng trống Mê Linh" vẫn vẹn nguyên sức sống khi liên tục được phục dựng; nhiều trích đoạn xuất hiện trong các chương trình âm nhạc, gameshow, phim ảnh, cuộc thi... 

Trong đó, có thể kể đến các vở "Tiếng trống Mê Linh" ở rạp Hưng Đạo (NSƯT Phượng Liên, NSƯT Tuấn Thanh, Tuấn Phương...), ở nhà hát Nón Lá (NSƯT Phượng Liên, Hồng Nga, NSƯT Hữu Châu...) ở nhà hát cải lương Trần Hữu Trang (NSND Thanh Ngân, NSND Mỹ Hằng, Chuông vàng vọng cổ các năm...); trích đoạn trong phim "Sài Gòn, anh yêu em" (NSND Thanh Nam, NSND gọc Giàu)...

Xem lại một trích đoạn ngắn trong "Tiếng trống Mê Linh", do nghệ sĩ Thanh Hằng cùng nhiều nghệ sĩ thế hệ sau thể hiện

Diễn viên trẻ Minh Trọng cho biết: "Minh Trọng đã coi rất nhiều phiên bản, từ phiên bản cũ nhất đến các trích đoạn nhỏ trong gameshow hoặc các cuộc thi, các bản "Mê Linh biệt khúc"... 

Mỗi một phiên bản với mỗi hình thái biểu diễn khác nhau sẽ mang lại những cảm xúc khác nhau. Mỗi lần mình coi là ứa nước mắt hoài, xúc động hoài, lần nào cũng như lần nào. Thậm chí, dù mình không biết hát cải lương, nhưng mình rất mê và thuộc luôn, vừa coi mình vừa lẩm nhẩm theo. Mình tin rằng không chỉ riêng mình và các khán giả Việt Nam đã từng xem vở này thì đều có một tình cảm rất đặc biệt với vở diễn".

Theo đó, "Tiếng trống Mê Linh" không chỉ dừng lại ở bản chuẩn mực năm 1978 mà còn liên tục được lan tỏa và tiếp nối bằng diễn xuất, ở những hình thái thể hiện khác nhau. 

Tác phẩm kinh điển năm đó đã trở thành nguồn cảm hứng cho nhiều thế hệ nghệ sĩ, để họ tiếp tục mở mang trên con đường phát triển nghệ thuật, giúp khán giả "chạm vào di sản" theo các hình thức khác nhau. Tất cả cùng góp phần gìn giữ và làm giàu thêm dòng chảy những giá trị vốn có của bộ môn cải lương, phát huy tinh thần yêu nước, niềm tự hào dân tộc.

Cũng với mục đích bảo tồn những giá trị văn hóa lâu đời và tạo nên sự kết nối giữa quá khứ và hiện tại, từ cuối năm 2025, Đài Phát thanh và Truyền hình TP. Hồ Chí Minh (HTV) - Công ty TNHH MTV Dịch vụ Kỹ thuật Truyền thông HTV (TMS) đã tiến hành phục chế vở cải lương "Tiếng trống Mê Linh", vốn được nhà đài thu hình vào năm 1978, bản đen trắng. 

Bên cạnh sự hào hứng, chờ đợi được xem bản màu của "Tiếng trống Mê Linh" là những băn khoăn về chất lượng của bản được phục chế. Đơn cử như lo lắng của nghệ sĩ Mai Dũng, rằng nếu hình ảnh có thể được nâng cấp với độ phân giải cao hơn và tái tạo màu sắc, thì âm thanh – vốn được ghi trên băng từ với nhiều hạn chế và chất lượng giảm sút sau gần 50 năm, liệu có thể đáp ứng tiêu chuẩn nghe nhìn hiện đại như 5.1 hay 7.1 hay không?

Nói về quá trình phục chế, anh Lê Phước Hiếu Trung - Phó Giám đốc Công ty HTV-TMS, cho biết: "Đầu tiên, biên tập viên quyết định màu trang phục; kỹ thuật dựng chia vở thành hàng trăm đoạn nhỏ theo từng cảnh quay. 

Từ đó, kỹ thuật AI dựa trên màu đã định để tô "hình tham chiếu" cắt từ từng đoạn, rồi áp dụng cho video đen trắng tương ứng. Cuối cùng, kỹ thuật dựng ghép các đoạn, xử lý hoàn thiện và tạo thành phẩm".

Được biết, ý tưởng phục chế các vở cải lương kinh điển đã được nhen nhóm từ lâu. Theo chị Cẩm Linh - biên tập dự án phục chế "Tiếng trống Mê Linh", mong muốn này đã có từ 5, 10 năm trước. Nhưng phải đến khi trí tuệ nhân tạo phát triển cùng sự hỗ trợ của các công nghệ, dự án này mới chính thức được khởi động.

Ngay từ những công đoạn biên tập, dự án phục chế đã cho thấy sự công phu. Biên tập viên dày công tra cứu tư liệu cũ, gặp gỡ các nghệ sĩ liên quan để tìm hiểu từ màu sắc, hoa văn đến kiểu dáng các loại trang phục, mấn, mão, đạo cụ... để quyết định "tô màu" hợp lý cho từng nhân vật trong từng cảnh, làm tiền đề cho khâu kỹ thuật phía sau.

Chị Cẩm Linh - biên tập dự án phục chế "Tiếng trống Mê Linh", chia sẻ: "Ban đầu nghĩ công việc cũng đơn giản, nhưng khi bắt tay vào làm thì không đơn giản như vậy vì các chương trình cải lương quá cũ, quay cách đây cũng 50 năm rồi. 

Ngày xưa dùng băng bê-ta, mình hình dung giống như băng cát-xét khi chạy xong muốn phát tiếp thì phải quay băng ngược lại từ đầu. 

Dù ban đầu vở diễn được ghi hình rất tốt, chất lượng quay hình đẹp nhưng sau thời gian sử dụng, việc phát đi phát lại khiến băng bị nhão dần, chất lượng giảm hình ảnh giảm sút".

* Một số hình ảnh trước và sau phục chế:

Quá trình phục chế đòi hỏi sự nhẫn nại và kì công của tất cả các khâu trong ê-kíp phục chế. Chị Cẩm Linh tiết lộ: "Tô màu cho hình tĩnh thì dễ, lên màu cũng nét. Nhưng khi áp dụng vào cảnh động, hình bị rung nét, máy không nhận diện được dẫn đến lem màu. Vì vậy, ê-kíp phải làm lại, liên tục chỉnh sửa và xử lý đến khi hoàn tất".

Sự công phu ấy tiếp tục được nối dài ở công đoạn kỹ thuật. Anh Lê Phước Hiếu Trung tiết lộ: "Toàn bộ vở "Tiếng trống Mê Linh" dài 160 phút được chia thành 500-600 đoạn nhỏ, có những đoạn chỉ vài giây. Công việc này đòi hỏi nhiều thời gian và công sức của ê-kíp. Thậm chí có những đoạn chỉ ba giây nhưng phải xử lý hàng chục lần mới đạt kết quả như ý".

Trước băn khoăn của giới mộ điệu về chất lượng hình ảnh và âm thanh sau phục chế, anh Hiếu Trung chia sẻ: "Ở một số cảnh toàn của bản gốc, chi tiết trên mặt nhiều nghệ sĩ bị mất hoàn toàn, nên khi áp dụng AI để phục chế, đội ngũ kĩ thuật đành "lực bất tòng tâm", chưa thể xử lý. 

Với âm thanh, nhóm cố gắng giữ nguyên trạng, chỉ xử lý kĩ thuật những phần bị nhiễu, để khán giả vẫn nghe được âm thanh như trong bản gốc. Có thể nói, thành phẩm lần này chưa hoàn hảo, và chúng tôi sẽ tiếp tục tìm những giải pháp tốt hơn để ngày càng hoàn thiện, đáp ứng lòng yêu mến của khán giả".

Chúng tôi phục chế trên nguyên tắc tôn trọng bản gốc, đảm bảo thành phẩm không làm thay đổi kịch bản, dàn dựng của đạo diễn hay hình ảnh, khuôn mặt nghệ sĩ (tránh lạm dụng AI), để khán giả có thể xem phiên bản tô màu như đã xem trên bản đen trắng.

Anh Lê Phước Hiếu Trung - Phó Giám đốc Công ty HTV-TMS

Dù có nhiều nguyên nhân khách quan khiến kết quả phục chế chưa thực sự hoàn hảo như kỳ vọng, song nhờ có một đội ngũ biên tập viên, kỹ thuật dựng, kỹ thuật AI vững tay nghề, luôn giữ nhịp làm việc và gắn kết với nhau, dự án phục chế "Tiếng trống Mê Linh" đã xử lý được một khối lượng công việc khổng lồ, đảm bảo tiến độ. 

Bản phục chế "Tiếng trống Mê Linh" (1978) sẽ chính thức ra mắt khán giả vào 21g thứ Bảy (25/4) trên kênh HTV9, 20g Chủ nhật (26/4) trên kênh Thuần Việt.

"Tiếng trống Mê Linh" đối với người thân của cố nghệ sĩ Thanh Nga không chỉ là một tượng đài nghệ thuật hay một vở diễn kinh điển, mà còn là một di sản tinh thần mang dấu ấn riêng của gia đình – nơi lưu giữ tài năng của những người con tài hoa cùng những ký ức giản dị, thân thương.

Khi nhắc đến "Tiếng trống Mê Linh", những ký ức tuổi thơ ùa về trong tâm trí nghệ sĩ Hà Linh, con trai duy nhất của cố nghệ sĩ Thanh Nga. 

Anh tâm sự: "Mình cũng chỉ là một khán giả đặc biệt trong gia đình, gia đình tất cả khán giả của mẹ, tại vì mình may mắn là con của mẹ mà. Hồi lúc mình mới lớn lên được một chút, hầu như mình đi coi ké ti-vi nhà người ta không à, coi "Tiếng trống Mê Linh". Thời đó còn xài bình ắc-quy, khi màn hình thu nhỏ dần dần rồi tắt bụp, bình ắc-quy hết điện là hết coi được luôn (cười)".

Từ những ký ức gia đình, câu chuyện cũng mở ra nỗi trăn trở về cách vở diễn được đón nhận ở các thế hệ sau. 

Nghệ sĩ Gia Bảo, cháu nội cố nghệ sĩ Thanh Nga, cho biết: "Như Gia Bảo từng nói chuyện với nhiều cô chú lớn, mình chỉ sợ những thế hệ sau này, khi kêu họ xem những bản trắng đen thì chưa chắc họ sẽ xem, bởi vì càng ngày mọi thứ càng đẹp, càng rõ". 

Khi biết tin HTV phục chế vở "Tiếng trống Mê Linh", anh chia sẻ: "Với Gia Bảo, cũng là một thành viên của đại gia đình Thanh Minh - Thanh Nga, đây là một thông tin rất vui, được xem là một bước tiến lớn của công nghệ, cũng là tấm lòng của HTV dành cho những vở cải lương kinh điển, như "Tiếng trống Mê Linh" của gia đình. Bản thân Gia Bảo rất vui, rất nôn nóng để được xem bản dựng đó".

Việc "Tiếng trống Mê Linh" được phục chế không chỉ là làm mới một tác phẩm kinh điển, mà còn là dịp để đại gia đình Thanh Minh – Thanh Nga cùng người thân của các nghệ sĩ năm xưa có thể "gặp lại" họ trong một diện mạo rõ nét hơn. Tuy nhiên, xen giữa niềm vui ấy là những khoảng lặng, khi không phải ai còn có thể xem lại chính mình trên bản phục chế hôm nay. 

Như nghệ sĩ Hà Linh, con trai cố nghệ sĩ Thanh Nga, chia sẻ: "Mình có thể tưởng tượng được rằng, những cô chú đã từng tham gia vở diễn, bây giờ khi họ được xem lại chính bản thân mình, với một hình ảnh sắc nét, rõ hơn bản ngày xưa và màu sắc đẹp thì rất hạnh phúc. Nhưng một điều mình hơi tiếc là vì quy luật cuộc sống, một số cô chú sẽ không thể xem lại được nữa. Thôi thì, đây xem như một sự tưởng niệm các cô chú đã từng tham gia vở diễn "Tiếng trống Mê Linh" năm xưa".

Mỗi khi "Tiếng trống Mê Linh" được nhắc đến, hay một giai điệu, lời ca quen thuộc vang lên, cả một miền ký ức lại được đánh thức trong lòng khán giả và người làm nghề. 

Như chia sẻ của NSƯT Bảo Trí: "Ngày hôm nay, ở đây, nghe nhắc đến vở "Tiếng trống Mê Linh", một hồi ức dạt dào quay trở lại làm cho Bảo Trí nhớ lại thời thanh xuân của mình... Ở cấp độ một người diễn viên - nghệ sĩ, Bảo Trí không thể quên được vở diễn này. Và với một người khán giả, khi nhắc tới vở "Tiếng trống Mê Linh", khán giả hẳn cũng đều nhớ ngay đến cốt truyện và nội dung vở tuồng kinh điển đó".

Sau gần nửa thế kỷ, "Tiếng trống Mê Linh" vẫn giữ một đời sống đặc biệt, vẹn nguyên giá trị trong lòng công chúng, trở thành ký ức chung của nhiều thế hệ – nơi mỗi người đều có cho mình một "điểm chạm" cảm xúc riêng. Trong bối cảnh đó, thông tin vở diễn được HTV phục chế không chỉ khơi lại những hoài niệm, mà còn tạo nên một làn sóng chờ đợi trong giới nghệ sĩ và khán giả mộ điệu.

Không ít người bày tỏ sự háo hức khi sắp được thưởng thức một tác phẩm kinh điển trong diện mạo mới – rõ nét hơn, giàu màu sắc hơn, hứa hẹn mang lại trải nghiệm nghe nhìn hiện đại. 

Diễn viên Minh Trọng chia sẻ: "Người lớn đã quá quen với phiên bản cũ nên khi xem bản phục chế, họ sẽ có những cảm xúc khác nhau. Còn các bạn trẻ có lẽ chỉ mới xem những trích đoạn ngắn hoặc các vở diễn sau này thôi. Và đây sẽ là lần đầu tiên các bạn được tiếp cận vở diễn trong một diện mạo mới và mình rất bất ngờ, không nghĩ là HTV có thể làm được điều này. Trọng rất háo hức, rất mong chờ để được xem vở diễn này".

NSƯT Bảo Trí cũng hào hứng cho biết: "Phải nói là không chỉ mỗi Bảo Trí đâu mà khán giả khắp cả nước, thậm chí là người Việt trên khắp thế giới yêu mến cải lương cũng đều náo nức, nôn nao chờ được xem bản được phối màu của mình ntn, tất cả quý vị khán giả và ngay cả anh em nghệ sĩ cũng vậy, để có dịp được sống lại những giây phút hào hùng ngày xưa của cha ông và đồng thời nhớ lại những ký ức mà từng nhân vật năm xưa đã ghi sâu vào tiềm thức của mỗi người".

Từ việc đánh thức ký ức đến khơi gợi sự mong chờ, bản phục chế "Tiếng trống Mê Linh" vì thế không chỉ góp phần nối dài giá trị của một tác phẩm kinh điển, mà còn tạo cầu nối đưa di sản đến gần hơn với thế hệ trẻ và công chúng hôm nay.

Nhìn lại hành trình phục chế "Tiếng trống Mê Linh", điều mà HTV hướng đến không chỉ là làm mới một tác phẩm cũ, mà là đánh thức ký ức và giữ trọn những giá trị nguyên bản. Nỗ lực ấy đã góp phần giúp các giá trị trong quá khứ được nhìn lại trọn vẹn hơn ở hiện tại. Như anh Lê Phước Hiếu Trung chia sẻ: "Sản phẩm của chúng tôi không phải là bản mới, nó là bản gốc được sửa lỗi giúp việc xem được mượt mà hơn, tuy chưa hoàn hảo như mong muốn nhưng hy vọng sẽ mang lại cho khán giả một trải nghiệm mới, giúp khán giả có thể gặp lại các nghệ sĩ yêu mến trong những "tấm áo mới" mà vẫn giữ được những nét xưa cũ mang đậm dấu thời gian".

Bản phục chế "Tiếng trống Mê Linh" (1978) sẽ chính thức ra mắt vào 21g thứ Bảy (25/4) trên kênh HTV9, 20g Chủ nhật (26/4) trên kênh Thuần Việt, kính mời quý khán giả đón xem!

Thực hiện: Thiên Bình - Hoàng Tân - Quỳnh Anh