Thanh âm Việt Nam: Kết nối ký ức và sáng tạo

"Nếu Việt Nam có một âm thanh trong bạn, âm thanh ấy là gì?". Câu hỏi được đặt ra tại lễ phát động "Thanh âm Việt Nam" ngày 12/10, gợi mở một cách tiếp cận văn hóa từ những điều gần gũi trong ký ức mỗi người.

Thanh âm Việt Nam từ những điều bình dị

Sáng 12/10/2026, tại Hà Nội, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổ chức lễ phát động chương trình "Thanh âm Việt Nam. Giai điệu cuộc sống" năm 2026, kết nối trực tuyến tới 34 tỉnh, thành phố. Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Nguyễn Huy Dũng dự và chủ trì buổi lễ. Chương trình hướng tới việc phát hiện, lưu giữ những thanh âm gắn với đời sống, phản ánh sự phong phú về văn hóa, vùng miền và thế hệ.

Trong dòng chảy ấy, một lời ru của mẹ, tiếng rao trên phố, nhịp khung cửi hay tiếng sóng vỗ mạn thuyền đều có thể trở thành chất liệu sáng tạo. Mỗi âm thanh mang theo dấu ấn của một không gian sống, một nghề nghiệp hay một miền ký ức. Khi được ghi lại, những thanh âm quen thuộc ấy trở thành tư liệu giúp thế hệ sau nhận diện đời sống văn hóa của những người đi trước.

Phát biểu tại lễ phát động, Thứ trưởng Nguyễn Huy Dũng nhấn mạnh: "Biết lắng nghe quê hương cũng là một cách học yêu đất nước". Theo ông, thành công của chương trình cần được nhìn nhận từ sự hưởng ứng và tham gia sáng tạo của người dân, thay vì chỉ dựa trên số lượng tác phẩm. Mỗi cá nhân có thể bắt đầu bằng việc ghi lại âm thanh quê nhà, chia sẻ một câu hát yêu thích hoặc sáng tác giai điệu của riêng mình.

Với nhạc sĩ Nguyễn Văn Chung, Đại sứ chương trình, lời ru của mẹ là thanh âm anh muốn giới thiệu với bạn bè quốc tế. Anh bày tỏ: "Tôi chắc chắn sẽ chọn lời ru của mẹ". Đối với nhạc sĩ, lời ru lưu giữ vẻ đẹp của tiếng Việt, tình mẫu tử và những tình cảm được trao truyền qua nhiều thế hệ. Từ trải nghiệm cá nhân ấy, mỗi người có thể tìm thấy một thanh âm riêng để kể câu chuyện về quê hương.

Để chuyển những cảm nhận thành hoạt động cụ thể, chương trình triển khai ba cuộc thi trên nền tảng thanham.vn. "Đố vui Thanh âm Việt Nam" giúp người tham gia tìm hiểu âm nhạc dân tộc qua các câu hỏi trắc nghiệm; "Cảm nhận Thanh âm Việt Nam" tiếp nhận video tối đa 120 giây kể về ký ức, câu chuyện âm nhạc; còn "Sáng tạo Thanh âm Việt Nam" mở rộng khả năng thể hiện từ bản thu âm đời sống, nhạc cụ truyền thống đến sáng tác, phối khí và những hình thức nghệ thuật số.

Cách tổ chức này mở ra nhiều con đường tiếp cận văn hóa. Người hiểu biết về âm nhạc có thể chia sẻ kiến thức, người yêu những làn điệu quê hương có thể kể lại trải nghiệm, còn người có khả năng sáng tác được khuyến khích phát triển chất liệu truyền thống bằng ngôn ngữ nghệ thuật đương đại. Điểm chung là mỗi đóng góp đều bắt đầu từ sự quan sát và cảm nhận đối với đời sống Việt Nam.

Thanh âm Việt Nam trên hành trình số hóa

Từ lời mời gọi cộng đồng, chương trình tiếp tục hướng đến lực lượng trẻ. Chiều 30/10/2026, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổ chức lễ phát động với chủ đề "Hành trình tuổi trẻ gìn giữ và lan tỏa Thanh âm Việt Nam" tại Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam, kết nối trực tuyến tới 26 cơ sở đào tạo trực thuộc Bộ và Đại học Thái Nguyên.

Ngay trong chương trình, học sinh, sinh viên tại 27 điểm cầu đã tham gia trải nghiệm cuộc thi "Đố vui Thanh âm Việt Nam". Sau hơn một giờ tranh tài, Trường Đại học Văn hóa Hà Nội, Trường Đại học Thể dục thể thao Bắc Ninh và Trường Trung cấp Múa Thành phố Hồ Chí Minh là ba đơn vị có thành tích cao nhất. Hoạt động đưa việc tìm hiểu di sản âm nhạc vào một hình thức tương tác trực tuyến, tạo cơ hội để người trẻ tiếp cận kiến thức văn hóa bằng phương thức quen thuộc.

Theo ông Nguyễn Anh Vũ - Vụ trưởng Vụ Khoa học công nghệ, Đào tạo và Môi trường, Trưởng Ban Tổ chức chương trình, những âm thanh tưởng chừng bình thường trong đời sống hôm nay có thể trở thành ký ức quý giá theo thời gian. Việc khuyến khích học sinh, sinh viên ghi nhận và sáng tạo từ các thanh âm ấy cũng là cách để thế hệ trẻ tham gia kể câu chuyện về đất nước bằng văn hóa. Thanh am Viet nam bai tong hop.docx

Một hướng triển khai đáng chú ý là xây dựng Ngân hàng Thanh âm Việt Nam và Bản đồ âm nhạc Việt Nam thông qua quá trình tiếp nhận, định danh, tuyển chọn và giới thiệu sản phẩm. Các tác phẩm đáp ứng yêu cầu có cơ hội được bổ sung vào kho dữ liệu, gắn với thông tin tác giả, quyền tác giả, quyền liên quan và điều kiện khai thác. Riêng cuộc thi sáng tạo phân chia tác phẩm thành hai nhóm có sử dụng và không sử dụng trí tuệ nhân tạo (A.I.), nhằm bảo đảm tính minh bạch trong đánh giá.

Trao đổi với sinh viên, ông Chu Tiến Đạt - Chủ tịch Hội đồng thành viên Tổng công ty Truyền thông đa phương tiện VTC, Phó Trưởng Ban Tổ chức, đề cập khả năng chuyển những tư liệu âm thanh thành nguồn lực cho công nghiệp văn hóa. Thực tế, các đơn vị sản xuất trong nước vẫn có nhu cầu sử dụng những âm thanh mang bản sắc Việt Nam nhưng phải mua bản quyền từ nước ngoài. Một kho dữ liệu được tổ chức bài bản, có thông tin về quyền khai thác, sẽ mở ra khả năng kết nối người sáng tạo với các nhà sản xuất và doanh nghiệp.

Trên không gian mạng, chương trình cũng thúc đẩy việc chia sẻ nội dung thông qua sự phối hợp với TikTok Việt Nam và hashtag: #thanhamvietnam. Những video, câu chuyện và bản ghi âm được tập hợp giúp công chúng thuận tiện tìm kiếm, tiếp cận các sản phẩm sáng tạo từ cộng đồng. Đây là một trong những cách đưa chất liệu âm nhạc truyền thống đến gần hơn với thói quen tiếp nhận nội dung của người trẻ.

Hướng tới Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11, "Thanh âm Việt Nam" tiếp tục tiếp nhận sự tham gia của công dân Việt Nam trong và ngoài nước, cùng những người nước ngoài yêu mến văn hóa, âm nhạc Việt Nam. Chương trình kéo dài đến hết ngày 30/11/2026, dự kiến công bố kết quả và trao giải trong tháng 12/2026.

Từ những lời ru được truyền qua nhiều thế hệ đến các bản phối âm nhạc bằng công nghệ mới, chương trình đặt ra một cách gìn giữ ký ức văn hóa thông qua sự tham gia của cộng đồng. Mỗi thanh âm được ghi nhận hôm nay có thể trở thành nguồn tư liệu cho sáng tạo ngày mai, để những giai điệu mang dấu ấn Việt Nam tiếp tục hiện diện trong đời sống đương đại.