Sau nhiều tháng khẩn trương lấy ý kiến và hoàn thiện dự thảo, Luật Phát triển đô thị chuẩn bị được bấm nút thông qua, mở ra một chương mới cho các siêu đô thị Việt Nam. Với TP. Hồ Chí Minh, đây không chỉ là văn bản pháp lý, mà là nền tảng thể chế cho tầm nhìn phát triển dài hạn đến năm 2045.

Với quy mô mở rộng sau sáp nhập, TP. Hồ Chí Minh cần một khung thể chế tương xứng hơn, chuyển từ quản lý hành chính sang kiến tạo phát triển, từ mô hình xin cho sang mô hình trao quyền, chịu trách nhiệm.

Từ một dự luật ban đầu dành riêng cho TP. Hồ Chí Minh, phạm vi của luật đã được mở rộng, hướng tới mọi đô thị đủ điều kiện áp dụng cơ chế phát triển phù hợp. Luật dự kiến gồm 5 chương, 66 điều, đẩy mạnh phân quyền, phân cấp cho địa phương trên nhiều lĩnh vực: quy hoạch, đầu tư công, tài chính, đất đai, phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD), thu hút nhà đầu tư chiến lược, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo. Không gian ngầm, trên cao, ven sông, ven biển cũng lần đầu được xác định là nguồn lực phát triển mới.

Đây là bước kế thừa và nâng tầm từ hàng loạt cơ chế thí điểm trước đó, từ Nghị quyết 54, 98 đến Nghị quyết 09, đưa những kinh nghiệm thực tiễn thành khuôn khổ pháp lý ổn định, lâu dài.

Đại biểu Phạm Khánh Phong Lan - Đoàn đại biểu Quốc hội TP. Hồ Chí Minh, cho rằng việc xây dựng và thông qua luật trước hết thể hiện ý chí thay đổi để phục vụ tốt hơn đời sống người dân và sự phát triển kinh tế Thành phố. Bà nhấn mạnh, luật còn mang ý nghĩa như một điểm khởi đầu, một mô hình thí điểm để các địa phương khác, đặc biệt là các thành phố trực thuộc Trung ương, có thể cùng áp dụng.

Trong bối cảnh TP. Hồ Chí Minh và nhiều đô thị lớn vẫn đang đối mặt với những điểm nghẽn về quy hoạch, phát triển hạ tầng, huy động nguồn lực… việc ban hành một đạo luật chuyên ngành giúp tháo gỡ các nút thắt, mở ra không gian phát triển mới.

Đại biểu Đỗ Đức Hiển - Đoàn đại biểu Quốc hội TP. Hồ Chí Minh cho biết: “Đạo luật quy định nhiều chính sách giúp Thành phố huy động và sử dụng nguồn lực từ cả Trung ương lẫn địa phương, trong đó có việc ưu tiên ngân sách đầu tư trung hạn, huy động nguồn lực từ khu vực tư nhân và khai thác quỹ đất. Theo tinh thần Nghị quyết 09, Thành phố còn được phép huy động vốn qua phát hành trái phiếu và vay các tổ chức quốc tế, tạo cơ sở tiếp cận nguồn vốn lớn cho các dự án trọng điểm”.

Đại biểu Bùi Hoài Sơn - Đoàn đại biểu Quốc hội TP. Hà Nội, nhận định không chỉ TP. Hồ Chí Minh mà các vùng đô thị, khu kinh tế đặc biệt khác cũng sẽ hưởng lợi lớn từ đạo luật này, kỳ vọng luật sẽ tạo khuôn khổ pháp lý ổn định, mang tính đột phá cho sự phát triển mạnh mẽ hơn trong giai đoạn tới.

Bà Nguyễn Thị Hồng Hạnh - Giám đốc Sở Tư pháp TP. Hồ Chí Minh, đơn vị được UBND Thành phố giao chủ trì tham mưu kế hoạch triển khai luật, cho biết trong hơn bốn tháng qua, từ lãnh đạo cao nhất của Thành phố đến các doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân và các bộ ngành Trung ương đều đã tận tâm đóng góp để đưa các chính sách vào luật.

Theo bà Hạnh, lãnh đạo Thành phố đã quyết liệt chỉ đạo các sở ngành chuẩn bị sẵn sàng cho việc triển khai. Thành phố đã chuẩn bị ban hành Chỉ thị của Thành ủy và kế hoạch triển khai luật với danh mục cụ thể các văn bản cần xây dựng, phân công rõ cơ quan soạn thảo, vai trò thẩm tra của các ban Hội đồng nhân dân. Ngay sau khi Quốc hội thông qua, Thành phố sẽ tổ chức hội nghị triển khai và kỳ họp Hội đồng nhân dân, trình nghị quyết đầu tiên về ban hành văn bản quy phạm pháp luật làm nền tảng cho các văn bản tiếp theo.

Trong khoảng 240 nội dung cần cụ thể hóa, bà Hạnh cho biết Thành phố sẽ ưu tiên các chính sách khơi thông nguồn lực và tháo gỡ điểm nghẽn đầu tư, phát triển đô thị, phục vụ mục tiêu tăng trưởng hai con số. Các sở ngành đã chuẩn bị dự thảo nghị quyết liên quan đến quy hoạch tổng thể, quản lý khai thác không gian ngầm và không gian tầm thấp, giao thông và nhà ở, dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/10.

Về điều kiện then chốt để luật thực sự đi vào cuộc sống, bà Hạnh cho rằng: “Các cơ quan cần chuyển từ tư duy quản lý và triển khai thụ động sang tư duy chủ động sáng tạo trong kiến tạo thể chế. Do Luật chỉ mang tính chất khung và trao quyền, phân cấp triệt để cho Thành phố, ngoài những giới hạn không được vượt qua như trần Hiến pháp, các điều ước cam kết quốc tế hay lĩnh vực an ninh quốc phòng, các cơ quan tham mưu phải chủ động xây dựng phương án, giải pháp triển khai để chính sách thực sự tạo đà phát triển”.

Doanh nghiệp chờ một môi trường thuận lợi hơn. Đô thị chờ những cách làm mới. Người dân chờ những thay đổi có thể cảm nhận trong cuộc sống. Những kỳ vọng khác nhau nhưng cùng chung một niềm tin: Thành phố sẽ có thêm công cụ để vận hành, phát triển nhanh, bền vững và tạo nên những đột phá.

Luật Phát triển đô thị đã dành khoản 5 điều 29 cho phát triển khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo, với cơ chế thử nghiệm có kiểm soát và chính sách ưu đãi cho các ngành công nghệ chiến lược. Ông Cao Nguyễn Nhật Triều - Giám đốc điều hành Công ty TNHH MTV Nhatrang Hitech chia sẻ: "Cộng đồng doanh nghiệp rất háo hức trước cơ hội và hy vọng mới mà luật mang lại, kỳ vọng Việt Nam không chỉ ứng dụng công nghệ mà còn trở thành nơi thương mại hóa sản phẩm, sản sinh thêm nhiều kỳ lân công nghệ trong khu vực”.

Luật cũng trao cho Thành phố nhiều công cụ phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD). Ông Võ Hồng Thắng - Giám đốc Công ty Đầu tư DKRA Group nhận định việc chuyển từ cơ chế thí điểm sang luật hoàn toàn phù hợp với định hướng phát triển hiện nay. Theo ông, yếu tố quan trọng nhất là thời gian ban hành nghị quyết, thông tư hướng dẫn cần được rút ngắn để luật sớm tác động tích cực đến thị trường.

Điều 23 của luật dành các điều khoản riêng cho phát triển Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam, tạo nền tảng kết nối và huy động nguồn vốn quốc tế. PGS. TS Nguyễn Hữu Huân - Phó Chủ tịch cơ quan điều hành VIFC TP. Hồ Chí Minh, kỳ vọng cơ chế mới sẽ cho phép cả doanh nghiệp không phải thành viên trung tâm tài chính, thậm chí chính quyền như TP. Hồ Chí Minh, cũng có thể huy động vốn từ trung tâm.

PGS. TS Nguyễn Đức Lộc - Viện trưởng Viện Nghiên cứu Đời sống Xã hội, cho rằng luật sẽ mở ra nhiều hành lang pháp lý, trao quyền mạnh cho Hội đồng nhân dân thành phố, tạo sự bứt phá. Tuy nhiên, ông lưu ý đây không phải bứt phá tức thời mà là nền tảng cho một chặng đường dài trăm năm, sẽ tiếp tục được điều chỉnh và phát triển thêm theo thời gian.

Luật Phát triển đô thị không chỉ là câu chuyện của hôm nay. Đó là một trong những viên gạch đầu tiên cho hành trình dài hơi hơn, hướng tới năm 2045, khi TP. Hồ Chí Minh không chỉ là đầu tàu kinh tế của Việt Nam mà còn là đô thị đáng sống, trung tâm tài chính và đổi mới sáng tạo có vị thế trong khu vực và trên bản đồ thế giới.

>>> Xin mời quý vị đón xem Thời sự HTV lúc 20 giờ và Chương trình Thế giới 24G lúc 20 giờ 30 phút mỗi ngày trên kênh HTV9