Có những câu chuyện tuổi thơ tưởng như chỉ hiện ra qua màn hình, qua sắc màu sân khấu, qua phục trang rực rỡ hay những động tác biểu diễn sinh động của diễn viên. Nhưng với nhiều em nhỏ khiếm thị, hành trình bước vào thế giới ấy không bắt đầu bằng ánh nhìn, mà bằng âm thanh, bằng lời kể, bằng sự dẫn dắt dịu dàng và bằng những lần đưa tay chạm vào từng đạo cụ, từng chất liệu, từng hình khối của câu chuyện.

Chương trình Chạm vào "Chuyện Ngày Xưa" đã diễn ra vào ngày 29/5/2026 tại Nhà hát Trung tâm Phát thanh HTV, do Đài Phát thanh và Truyền hình TP. Hồ Chí Minh tổ chức, phối hợp cùng SunBox – đơn vị cố vấn chuyên môn về giải pháp tiếp cận nghệ thuật cho người khiếm thị, Trường Phổ thông đặc biệt Nguyễn Đình Chiểu và các đơn vị đồng hành. Không chỉ là một hoạt động nhân dịp Quốc tế Thiếu nhi, đây còn là một nỗ lực đặc biệt nhằm mở rộng cánh cửa nghệ thuật cho các em nhỏ, trong đó có các em khiếm thị từ 6 đến 14 tuổi.

Tại chương trình, các khán giả nhí đã được phiêu lưu vào thế giới cổ tích của các câu chuyện của chương trình "Chuyện Ngày Xưa" như "Sự tích mặt trăng", "Sự tích trái thơm" và "Cây rìu vàng".

Trong chương trình, các em được thưởng thức tập "Chuyện Ngày Xưa" phiên bản nâng cấp tiếp cận khán giả khiếm thị. Ở phiên bản này, câu chuyện còn có thêm phần mô tả nhân vật, bối cảnh, hành động và không gian. Chính những chi tiết ấy giúp các em hình dung rõ hơn điều đang diễn ra trong câu chuyện.

Các khán giả nhí thưởng thức bằng cách lắng nghe tiếng nói của nhân vật, nhịp chuyển cảnh, âm thanh gợi không gian, và đặc biệt lời mô tả giúp nối liền những khoảng trống mà phiên bản bình thường của "Chuyện Ngày Xưa" chưa thể mang lại.

Ở đó, niềm vui của các em không chỉ đến từ nội dung câu chuyện, mà còn đến từ cảm giác mình được tham gia trọn vẹn. Các em không còn đứng ngoài một thế giới vốn thường được xây dựng chủ yếu cho người sáng mắt. Các em được mời bước vào, được dẫn dắt, được giải thích, được cảm nhận và được công nhận như những khán giả thực sự.

Trước phần xem chương trình, các em tham gia hoạt động "Sờ chạm – Hiểu câu chuyện". Đây là một điểm nhấn quan trọng, bởi chương trình không chỉ đưa câu chuyện đến với các em qua lời mô tả, mà còn tạo điều kiện để các em chạm vào thế giới cổ tích bằng chính đôi tay của mình.

Trong khuôn khổ hoạt động "Sờ chạm - Hiểu câu chuyện", các em được chia thành từng nhóm nhỏ, lần lượt di chuyển qua các trạm trải nghiệm dưới sự hướng dẫn của thầy cô và tình nguyện viên. Mỗi trạm được thiết kế như một lát cắt trong thế giới của tập "Sự tích trái thơm", từ mô hình tái hiện khung cảnh ngày Tết khi nhóm Líu Lo dẫn dắt câu chuyện, ngôi nhà của bé Thơm, đến không gian diễn ra cuộc thi "Người đẹp cổng làng". Tại đây, các em được trực tiếp sờ chạm mô hình sân khấu, đạo cụ và trang phục của các nhân vật như anh lính, tiên hạc, trưởng làng, bé Thủm, bé Thơm. Thông qua cảm nhận về chất liệu, hình dáng và chi tiết của từng mô hình, các em có thêm cơ sở để hình dung bối cảnh, nhân vật và diễn biến câu chuyện một cách sinh động hơn.

Với trẻ khiếm thị, đôi tay không chỉ để cầm nắm. Đôi tay còn là một cách nhận biết thế giới. Khi chạm vào một món đạo cụ, các em không chỉ biết vật ấy có hình dáng ra sao, mà còn bắt đầu đặt câu hỏi: vật này thuộc về nhân vật nào, xuất hiện trong cảnh nào, mang ý nghĩa gì trong câu chuyện? Chính hoạt động sờ chạm đã biến câu chuyện dần bước vào đời thật. Các em không chỉ nghe kể về cổ tích, mà được chạm vào cổ tích.

Với trẻ nhỏ, nhất là trẻ khiếm thị, việc bước vào một không gian đông người đôi khi có thể khiến các em bối rối. Vì vậy, chương trình không chỉ chuẩn bị nội dung để các em thưởng thức, mà còn chăm chút từng điều kiện tiếp cận: từ việc di chuyển theo nhóm, có thầy cô và tình nguyện viên đồng hành, đến những lời nhắc nhẹ nhàng rằng các em có thể giơ tay khi cần hỗ trợ, có thể đặt câu hỏi ở từng trạm trải nghiệm.

Theo chia sẻ của nhà báo Trương Kiều Nga - Trưởng Ban Khoa giáo Đài Phát thanh và Truyền hình TP. Hồ Chí Minh, điều quan trọng của chương trình không chỉ là mang "Chuyện Ngày Xưa" trở lại với khán giả nhỏ tuổi, mà còn là mở thêm một cách tiếp cận để nghệ thuật không dừng lại ở việc "nhìn thấy". Nghệ thuật, suy cho cùng, cần thuộc về tất cả mọi người; mỗi em nhỏ, dù tiếp nhận thế giới bằng thị giác, thính giác, xúc giác hay trí tưởng tượng, đều xứng đáng được bước vào câu chuyện theo cách riêng của mình.

Bởi muốn một đứa trẻ vui, trước hết đứa trẻ ấy cần cảm thấy an toàn. Muốn một đứa trẻ mở lòng với nghệ thuật, trước hết em cần biết rằng mình được tôn trọng trong cách tiếp nhận riêng. Ở chương trình này, sự tôn trọng ấy không nằm trong những lời tuyên bố lớn, mà hiện diện qua từng chỉ dẫn cụ thể, từng bàn tay dẫn lối, từng mô hình được chuẩn bị để các em có thể chạm vào, cảm nhận và hình dung.

Khi các em được hỏi có thích nghe chuyện cổ tích không, có từng xem "Chuyện Ngày Xưa" hay biết đến nhóm Líu Lo không, đó không chỉ là một câu hỏi giao lưu. Đó là cách kéo các em vào cuộc trò chuyện, để các em không còn là người xem thụ động. Các em được phản hồi, được giơ tay, được vỗ tay, được chia sẻ điều mình nhớ, mình thích, mình ấn tượng.

Cảm xúc của các em vì thế không chỉ là niềm vui khi được xem một chương trình hay nhận những món quà nhỏ. Đó còn là niềm vui khi tiếng nói của mình được lắng nghe, khi cách cảm nhận của mình được tôn trọng, và khi các em nhận ra rằng nghệ thuật cũng có một cánh cửa dành cho mình.

Việc lựa chọn tập "Sự tích trái thơm" để trình chiếu trong chương trình không chỉ tạo nên một điểm kết nối gần gũi với các em nhỏ, mà còn mở ra câu chuyện về ý nghĩa giáo dục của những tác phẩm thiếu nhi. Từ một loại quả quen thuộc trong đời sống, còn được gọi là trái dứa hoặc trái khóm, các em được dẫn vào thế giới cổ tích bằng những cảm nhận rất cụ thể: tên gọi, mùi vị, hình dáng, bề mặt, câu chuyện dân gian phía sau và bài học cảm xúc bên trong.

Với phiên bản nâng cấp tiếp cận dành cho khán giả khiếm thị, "Chuyện Ngày Xưa" không chỉ được kể lại để các em nghe, mà còn được thiết kế để các em có thể cảm nhận, ghi nhớ và tương tác. Qua phần mô tả hành động, qua mô hình, đạo cụ, trang phục và các hoạt động giao lưu sau khi xem, những bài học trong từng câu chuyện trở nên gần gũi hơn với đời sống của trẻ nhỏ.

"Sự tích trái thơm" nhắc các em biết yêu thương gia đình, quan tâm và phụ giúp cha mẹ từ những việc nhỏ. "Sự tích mặt trăng" là câu chuyện cảm động về tình thương của mẹ dành cho con, gợi nhắc các em biết trân trọng sự chở che và hy sinh âm thầm của mẹ. "Cây rìu vàng" gửi gắm bài học về lòng trung thực, biết đủ và không tham lam. Những bài học ấy tưởng giản dị, nhưng lại là nền tảng đầu đời để các em học cách sống tử tế, biết yêu thương, biết chia sẻ và từng bước trở thành những người có ích cho gia đình, cộng đồng và xã hội.

Từ góc nhìn đó, như tinh thần được nhà báo Cao Anh Minh - Tổng Giám đốc Đài Phát thanh và Truyền hình TP. Hồ Chí Minh chia sẻ tại chương trình, việc làm mới "Chuyện Ngày Xưa" không chỉ là nỗ lực đưa một chương trình thiếu nhi quen thuộc trở lại với khán giả nhỏ tuổi, mà còn là cách để HTV mở rộng cánh cửa tiếp cận văn hóa, nghệ thuật cho nhiều đối tượng trẻ em hơn, trong đó có trẻ khiếm thị. Khi nghệ thuật được thiết kế bằng sự thấu hiểu, mỗi em nhỏ đều có thể tìm thấy trong câu chuyện một bài học, một niềm vui và một cách cảm nhận riêng.

Sau phần trình chiếu, các em được mời chia sẻ chi tiết ấn tượng, tham gia minigame với những câu hỏi liên quan đến câu chuyện. Đây là khoảnh khắc cho thấy trải nghiệm nghệ thuật đã được chuyển hóa thành trí nhớ, cảm xúc và sự tương tác. Các em không chỉ nghe xong rồi quên. Các em được nhắc lại, được trả lời, được nói ra nhân vật mình thích, chi tiết mình nhớ và điều mình cảm nhận.

Ở một góc nhìn sâu hơn, chương trình cũng khẳng định năng lực tiếp nhận nghệ thuật của trẻ khiếm thị. Khi có phương pháp phù hợp, các em hoàn toàn có thể theo dõi, hiểu, ghi nhớ và tương tác với tác phẩm. Rào cản không nằm ở khả năng cảm nhận của các em, mà nhiều khi nằm ở việc người lớn có đủ bao dung, linh hoạt và trách nhiệm để thiết kế những trải nghiệm văn hóa phù hợp hay không.

Với những em nhỏ lần đầu được "xem", nghe và sờ chạm trong một chương trình được thiết kế riêng để các em có thể tiếp cận, cổ tích không còn xa.

Từ nỗ lực đưa các chương trình thiếu nhi đến gần hơn với trẻ khiếm thị, "Chạm vào Chuyện Ngày Xưa" cho thấy một ý nghĩa sâu xa hơn: trẻ em khiếm thị cũng cần được thụ hưởng những trải nghiệm văn hóa, nghệ thuật được thiết kế phù hợp với cách các em cảm nhận thế giới. Các em không chỉ là đối tượng cần được hỗ trợ, mà là những khán giả có quyền được lắng nghe, được chạm vào, được tưởng tượng và được bước vào câu chuyện theo cách riêng của mình. Đây cũng là tinh thần mà HTV gửi gắm qua chương trình, nghệ thuật thiếu nhi chỉ thật sự trọn vẹn khi có thể mở ra cánh cửa cho mọi trẻ em.

Các em không chỉ cần những món quà vật chất nhân dịp lễ thiếu nhi. Các em cần những trải nghiệm văn hóa, những ký ức tuổi thơ, những cơ hội được vui chơi, được tưởng tượng, được giao tiếp và được thuộc về.

Chương trình mang đến nhiều hoạt động: sờ chạm mô hình – đạo cụ – trang phục, xem các tập "Chuyện Ngày Xưa", giao lưu với nghệ sĩ và ê-kíp, minigame, trao quá. Nhưng nếu nhìn sâu hơn, tất cả những hoạt động ấy cùng hướng về một mục tiêu làf tạo nên một trải nghiệm trọn vẹn cho các em nhỏ.

Sự trọn vẹn của chương trình không chỉ nằm ở những hoạt động được chuẩn bị công phu, mà còn ở cơ hội để các em được gặp gỡ, giao lưu trực tiếp với NSƯT Thành Lộc – người đã gắn bó với "Chuyện Ngày Xưa" và hóa thân vào nhiều nhân vật trong tập "Sự tích trái thơm" như anh lính, trưởng làng, tiên hạc. Với các em nhỏ, nhất là trẻ khiếm thị, khoảnh khắc được lắng nghe nghệ sĩ chia sẻ, được đặt câu hỏi, được tương tác cùng người đã góp phần làm nên thế giới cổ tích ấy là một trải nghiệm rất đặc biệt.

Từ chỗ chỉ nghe câu chuyện qua lời kể và phần mô tả hành động, các em có thêm cơ hội kết nối với người nghệ sĩ đứng sau nhân vật, hiểu hơn về cách một câu chuyện được tạo nên trên sân khấu và trên màn ảnh. Sự kiện vì thế không chỉ đưa "Chuyện Ngày Xưa" đến gần hơn với trẻ khiếm thị, mà còn mở ra cho các em một cuộc gặp gỡ ấm áp với nghệ thuật, nơi các em được lắng nghe, được trò chuyện và được hiện diện như những khán giả thực sự của chương trình.

Từ góc độ xã hội, "Chạm vào chuyện ngày xưa" cũng gợi mở một hướng tiếp cận nhân văn cho các sản phẩm văn hóa – giải trí thiếu nhi. Khi một chương trình kinh điển được bổ sung mô tả hành động, khi đạo cụ và trang phục được đưa vào hoạt động sờ chạm, khi quy trình tổ chức chú ý đến việc di chuyển an toàn và tương tác phù hợp, nghệ thuật trở nên gần hơn với những nhóm khán giả khiếm thị.

"Chạm vào chuyện ngày xưa" vì thế không chỉ là dịp để các em gặp lại một chương trình thiếu nhi quen thuộc, mà còn là hành trình mở ra một cách cảm nhận nghệ thuật gần gũi hơn, bao dung hơn. Ở đó, các em được lắng nghe câu chuyện, được chạm vào thế giới cổ tích bằng đôi tay, được giao lưu, chia sẻ và cùng bạn bè, thầy cô lưu giữ những khoảnh khắc đẹp.

Điều đọng lại sau chương trình không chỉ là tiếng cười, những tràng vỗ tay hay những phần quà nhỏ, mà là cảm giác các em được hiện diện trọn vẹn trong một không gian văn hóa dành cho mình. Bởi khi nghệ thuật được thiết kế để mọi đứa trẻ đều có thể tiếp cận, thì mỗi câu chuyện cổ tích không chỉ được kể lại, mà còn được chạm đến trái tim theo một cách rất riêng.