Thông thường với một doanh nghiệp, tài sản hữu hình (như bất động sản, máy móc thiết bị) và tài sản vô hình (như quyền sở hữu trí tuệ, bản quyền tác giả) đáng lẽ phải được đặt nặng như nhau. Tuy nhiên, những gì không thể cầm nắm được thường dễ bị bỏ qua, dù đó có thể là tài sản của người khác. Minh chứng là một quy định không mới, vừa được làm mới lại, lại được nhiều người tiếp nhận như chưa từng có trước đây.

Bản quyền âm nhạc: Bài toán của cơ sở kinh doanh

Là khách hàng hay đến quán cà phê để học bài, chị Lương Gia Ân (phường Tân Hòa, TP. Hồ Chí Minh) chia sẻ rằng chị thấy thoải mái, có động lực để làm việc hơn khi quán cà phê mở nhạc nhẹ nhàng. 

Đồng quan điểm về vai trò của âm nhạc, anh Trần Văn Tài (phường Bình Trưng Tây, TP. Hồ Chí Minh) cho rằng: "Một quán cà phê chấp nhận trả phí bản quyền để đầu tư nghiêm túc vào âm nhạc sẽ tạo nên một không gian chỉn chu, giúp khách hàng vừa được tận hưởng ly cà phê ngon, vừa có trải nghiệm nghệ thuật hài hòa, xứng đáng".

Với hơn 3.000 điểm nhượng quyền, chuỗi thương hiệu cà phê Napoly đang nghiên cứu các gói bản quyền âm nhạc để phát đồng bộ tại tất cả các chi nhánh. Dù lâu nay chuỗi cà phê này chưa đầu tư nhiều các thiết bị nghe nhìn, nhưng qua dư luận từ việc tăng mức phí bản quyền âm nhạc, mô hình phát nhạc tại quán rất được quan tâm.

“Buổi sáng thì quán sẽ phát nhạc nhẹ, buổi tối nhiều bạn trẻ nên có thể sẽ sử dụng những loại nhạc trẻ hơn. Do đó, nếu có gói nhạc đa dạng, phù hợp chi phí thì chúng tôi sẵn sàng cập nhật”, bà Đào Phương Huyền - Quản lý Chuỗi thương hiệu cà phê Napoly chia sẻ.

Thực tế, nhiều cơ sở kinh doanh, thương mại, dịch vụ thường ít lưu ý tới vấn đề bản quyền âm nhạc. Bởi thông qua internet, người dùng có thể tiếp cận dễ dàng với bất cứ bản nhạc, bài hát nào tùy thích.

Bà Trương Minh Bích Phượng - Chủ tịch Hội đồng Quản trị PT Group cho biết: “Ở quầy lễ tân, chúng tôi phải luôn phát những bài nhạc, có thể không lời hoặc có lời, thường sử dụng trên Youtube. Vừa qua chúng tôi gần như ngưng sử dụng clip để đảm bảo mình chưa nắm rõ thì mình chưa thực hiện. Trong thời gian chờ thì chúng tôi cũng sử dụng những sản phẩm do tự chúng tôi tạo ra tại quầy lễ tân của chúng tôi”.

Công thức tính phí bản quyền

Phải trả phí bản quyền khi sử dụng âm nhạc cho mục đích kinh doanh. Đây là điều chắc chắn. Cách tính phí mới đã được quy định rõ trong Nghị định 134. Cụ thể, từ ngày 1/7, mức thu bản quyền âm nhạc tại các quán cà phê và không gian kinh doanh được điều chỉnh theo mức lương cơ sở mới: 2.530.000 đồng/tháng, có hiệu lực từ ngày 1/7.

Công thức tính tổng quát là Tiền bản quyền/năm = Mức lương cơ sở x Hệ số điều chỉnh x Hệ số đô thị.

Đối với Đô thị loại đặc biệt như Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh, Hệ số đô thị = 1.

Mức lương cơ sở là 2.530.000 đồng.

Như vậy, số tiền bản quyền phải nộp phụ thuộc vào Hệ số điều chỉnh, được tính theo sức chứa, diện tích/địa điểm theo năm sử dụng.

Với quán cà phê - giải khát, diện tích 15 mét vuông áp dụng Hệ số điều chỉnh là 0,35, tương đương 885.500 đồng. Sau đó, cứ mét vuông tăng thêm, Hệ số điều chỉnh sẽ tăng tương ứng 0,02-0,04.

Với nhà hàng, phòng hội thảo, hội nghị, diện tích 50 mét vuông áp dụng Hệ số điều chỉnh là 2, tương đương 5.060.000 đồng. Sau đó, cứ mét vuông tăng thêm, Hệ số điều chỉnh sẽ tăng tương ứng 0,03-0,05.

Mức trần áp dụng chung là 8 lần Mức lương cơ sở, tức không vượt quá 20.240.000 đồng/năm.

Tại nhiều quốc gia, âm nhạc cũng được sử dụng mỗi ngày tại nhiều cơ sở kinh doanh. Việc phát nhạc không chỉ góp phần nâng cao trải nghiệm khách hàng mà còn phải đảm bảo quyền lợi của người sáng tạo thông qua cơ chế cấp phép và trả tiền bản quyền minh bạch.

Việc thu phí bản quyền âm nhạc tại các nước

Ở các nước Châu Á như Nhật Bản, Hàn Quốc hay Singapore, doanh nghiệp không phải xin phép từng tác giả mà thực hiện thông qua các tổ chức quản lý tập thể quyền tác giả. Riêng tại Nhật Bản, JASRAC cho biết năm tài chính 2025 đã thu khoảng 152,3 tỷ yên và phân phối hơn 151,8 tỷ yên tiền bản quyền cho các chủ sở hữu quyền.

Australia tiếp tục đơn giản hóa mô hình này với OneMusic Australia. Chỉ cần một giấy phép, doanh nghiệp được sử dụng cả quyền tác giả và quyền liên quan, thay vì làm việc với nhiều tổ chức khác nhau. Mục tiêu chung là giảm chi phí tuân thủ nhưng vẫn bảo đảm quyền lợi của người sáng tạo.

Tại Anh và Mỹ, trả tiền bản quyền khi sử dụng âm nhạc trong kinh doanh từ lâu đã trở thành thông lệ. Các tổ chức như PRS for Music, ASCAP hay BMI đại diện cho hàng triệu tác phẩm, cấp phép với quy trình rõ ràng và phân phối tiền bản quyền theo dữ liệu sử dụng. Điều các nước hướng tới là tạo điều kiện để doanh nghiệp tuân thủ, thay vì chỉ tập trung vào xử lý vi phạm.

Các mô hình quốc tế cho thấy, một hệ thống hiệu quả cần có đầu mối cấp phép rõ ràng, thủ tục số hóa và cơ chế thu, phân phối tiền bản quyền minh bạch. Đây cũng là những kinh nghiệm Việt Nam có thể tham khảo để hài hòa lợi ích giữa người sáng tạo và các cơ sở kinh doanh, góp phần thúc đẩy ngành công nghiệp âm nhạc phát triển bền vững.

Tài sản hữu hình có thể mai một theo năm tháng, chỉ có tài sản vô hình mới có thể trường tồn và mang lại sự phát triển bền vững. Đặc biệt trong bối cảnh nước ta đang tập trung phát triển ngành công nghiệp văn hóa với kỳ vọng về một kỷ nguyên mới bứt tốc tăng trưởng, thì bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ chính là giải pháp "một mũi tên trúng hai đích": Một mặt giúp tạo ra lợi thế cạnh tranh, góp phần phát triển kinh tế, mặt khác sẽ tạo động lực cốt lõi để xây dựng một xã hội văn minh, đáng sống. Đây là chia sẻ của Tiến sĩ Ngô Đắc Thuần - Chuyên gia về Đổi mới sáng tạo và Sở hữu trí tuệ trong cuộc trao đổi với chúng tôi.

Sử dụng nhạc trong kinh doanh: Một số lưu ý cho doanh nghiệp 

Theo Tiến sĩ Ngô Đắc Thuần, những quán cà phê, karaoke, tụ điểm vui chơi giải trí khi sử dụng những tác phẩm có bản quyền thì phải lưu ý, biết cách xin phép tác giả hoặc chủ sở hữu của tác phẩm đó. 

"Hiện nay, đối với các tác phẩm âm nhạc, chúng ta có Trung tâm Bảo vệ Quyền tác giả Âm nhạc Việt Nam. Bất kỳ ai có nhu cầu khai thác, sử dụng đều nên đến Trung tâm để xin phép. Việc không nắm rõ quy trình này là một thiếu sót lớn mà các doanh nghiệp bắt buộc phải nhận thức được. Thứ hai, trong trường hợp sử dụng phi lợi nhuận như phục vụ mục đích từ thiện, không nhằm mục đích kinh doanh hay mua bán, chúng ta nên gửi thư, email hoặc để lại ghi chú ngay tại không gian phát tác phẩm để gửi lời cảm ơn, lòng biết ơn và sự trân trọng đến tác giả hoặc chủ sở hữu tác phẩm đó" - ông chia sẻ.

Theo Tiến sĩ Ngô Đắc Thuần, việc tuân thủ quy định không chỉ giúp Việt Nam tránh những tranh luận, đặc biệt là từ Mỹ cho rằng ta thuộc danh sách vi phạm quyền tác giả và quyền liên quan với tác phẩm âm nhạc quá nhiều, mà còn giúp cho các chủ thể quyền có cơ hội hưởng được những thành quả lao động sáng tạo, từ đó cả hai bên cùng có lợi. Điều này sẽ tạo động lực cho những người có năng khiếu, đam mê về sáng tạo, tạo ra những tác phẩm có giá trị cho cuộc sống, cho xã hội và cho kinh tế phát triển.

Tài sản vô hình góp phần khẳng định doanh nghiệp

Tiến sĩ đề xuất: “Chính phủ nói chung, chính quyền TP. Hồ Chí Minh nói riêng nên đẩy mạnh công tác truyền thông và đào tạo diện rộng cho toàn thể doanh nghiệp trên địa bàn TP. Hồ Chí Minh cũng như người dân đang sinh sống tại các phường, xã. Càng đào tạo sâu càng tốt để cho mọi người dân TP. Hồ Chí Minh nói riêng và cả nước nói chung am hiểu được luật Sở hữu trí tuệ.

Bên cạnh đó, nên có hình thức chế tài đi kèm với sự khuyến khích, cảnh báo, nhắc nhở trước chế tài, làm sao cho mọi người dân khi sử dụng những tác phẩm do người khác sáng tạo, phát minh, sáng chế ra đều hiểu rằng phải xin phép".

Đến nhà hàng không chỉ vì thức ăn ngon, mà còn để tận hưởng không khí dùng bữa.

Đến quán nước không chỉ vì thức uống khỏe, mà còn để giải tỏa áp lực công việc.

Đến mua sắm không chỉ vì sản phẩm tốt, mà còn để trải nghiệm không gian dịch vụ.

Đó chính là lý do âm nhạc luôn có sức hút đặc biệt tại các cơ sở kinh doanh. Động thái cập nhật phí bản quyền gần đây là minh chứng cho thấy đời sống tinh thần của người dân đã nâng cao rõ rệt. Nhu cầu này chỉ có thể được thỏa mãn bằng các tài sản trí tuệ, những giá trị không tự nhiên mà có. Do đó, công sức sáng tạo cần được đền đáp xứng đáng bằng vật chất để tái đầu tư lâu dài, qua đó nuôi dưỡng và phát triển "sức mạnh mềm" của quốc gia.

>>> Xin mời quý vị đón xem Thời sự HTV lúc 20 giờ và Chương trình Thế giới 24G lúc 20 giờ 30 phút mỗi ngày trên kênh HTV9