Từ trái phiếu quốc tế đến dòng vốn xanh, VIFC-HCMC đang được định hình như một kênh dẫn vốn mới cho tăng trưởng. Luật Phát triển đô thị bổ sung cơ chế để nguồn vốn quốc tế đi sâu hơn vào nền kinh tế thực.

TP. Hồ Chí Minh đặt mục tiêu tăng trưởng hai con số từ năm 2026. Trong 6 tháng đầu năm, GRDP Thành phố tăng 8,55%, mức cao nhất trong 10 năm. Tuy nhiên, để duy trì tốc độ tăng trưởng cao trong một chu kỳ dài, nhu cầu về hạ tầng, nguồn vốn và những phương thức huy động nguồn lực mới ngày càng lớn.

Trong bối cảnh đó, Luật Phát triển đô thị được Quốc hội thông qua với 5 chương, 66 điều và 7 nhóm chính sách đặc thù, tạo thêm khung thể chế cho quá trình phát triển của các đô thị lớn. 

Theo đồng chí Trần Lưu Quang - Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy TP. Hồ Chí Minh, đây là cơ hội lớn nhưng không đồng nghĩa với một kết quả có thể mặc nhiên thụ hưởng.

Ở góc nhìn thị trường, bà Đặng Hiền - Tổng Giám đốc Vietnam Sotheby's International Realty, cho rằng Điều 24 của Luật Phát triển đô thị đã mở thêm đường dẫn vốn vào thời điểm thị trường có quy mô và nhu cầu thực.

Ông Phạm Quốc Long - Chủ tịch Hiệp hội Đại lý, Môi giới và Dịch vụ hàng hải Việt Nam, cũng nhìn nhận cùng một đạo luật đang đồng thời tạo cơ chế cho tài chính, hành lang phát triển đô thị và những mô hình kinh tế mới như khu thương mại tự do.

Với Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam tại TP. Hồ Chí Minh, hay VIFC-HCMC, ý nghĩa của luật nằm ở khả năng kết nối những cơ chế đã có với các công cụ triển khai cụ thể.

PGS.TS Nguyễn Hữu Huân, Phó Chủ tịch Cơ quan Điều hành Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam tại TP. Hồ Chí Minh, cho biết VIFC được xây dựng trên nền tảng Nghị quyết 22 và 8 nghị định, qua đó tạo khung pháp lý tổng thể. Tuy nhiên, để những quy định này vận hành trong thực tế, Trung tâm vẫn cần thêm các cơ chế đặc thù.

Theo ông Nguyễn Hữu Huân, Luật Phát triển đô thị có thể xem là “cánh tay nối dài” của hệ thống chính sách này. Khi kết hợp với các quy định hiện hành, luật giúp hình thành một khuôn khổ pháp lý tương đối hoàn thiện hơn, qua đó nâng khả năng hiện thực hóa các mô hình của VIFC-HCMC và đưa dòng vốn quốc tế vào TP. Hồ Chí Minh cũng như các khu vực khác của nền kinh tế.

Một trong những điểm mới được ông Nguyễn Hữu Huân nhấn mạnh là cơ chế cho phép chính quyền địa phương phát hành trái phiếu quốc tế bằng ngoại tệ.

Nhu cầu vốn cho các tuyến metro, đường Vành đai, hạ tầng logistics, cảng biển và nhiều dự án quy mô lớn của TP. Hồ Chí Minh đang ngày càng tăng. Trong khi thị trường vốn và hệ thống ngân hàng thương mại trong nước phải đáp ứng một lượng nhu cầu rất lớn, việc bổ sung một kênh huy động quốc tế có thể mở thêm dư địa tài chính cho Thành phố.

Điểm đột phá thứ hai là khả năng các thành viên của Trung tâm Tài chính quốc tế cung cấp dịch vụ cho phần còn lại của nền kinh tế.

Theo PGS.TS Nguyễn Hữu Huân, đây là cơ sở quan trọng để VIFC tại TP. Hồ Chí Minh và Đà Nẵng thực hiện mục tiêu cung ứng nguồn vốn trung và dài hạn cho nền kinh tế, thay vì các hoạt động chỉ giới hạn trong phạm vi Trung tâm.

Điều đó cũng có nghĩa các doanh nghiệp dù không phải thành viên của VIFC vẫn có khả năng sử dụng dịch vụ, tìm kiếm cơ hội huy động vốn và tiếp cận dòng vốn quốc tế thông qua hệ sinh thái tài chính được xây dựng tại đây.

Nếu các quy định trước đó từng bước hình thành một “cỗ máy tài chính”, Luật Phát triển đô thị đang bổ sung thêm những “đường dẫn” để nguồn lực từ Trung tâm có thể đi vào hoạt động đầu tư, sản xuất và phát triển đô thị.

Một đường dẫn vốn chỉ có thể hoạt động khi phía sau nó là một hệ sinh thái đủ hoàn chỉnh.

Quá trình này không chỉ là câu chuyện phát hành một loại trái phiếu. VIFC-HCMC cần hình thành đồng thời mạng lưới các tổ chức bảo lãnh phát hành, đơn vị tư vấn, tổ chức tìm kiếm nhà đầu tư quốc tế và các đơn vị thực hiện chấm điểm tín nhiệm cho trái phiếu.

Ở bước phát triển xa hơn, định hướng được đặt ra là tiến tới phát hành trái phiếu ra công chúng và xây dựng thị trường giao dịch thứ cấp nhằm tạo thanh khoản. Quá trình thiết kế mô hình cũng cần sự phối hợp với các bộ, ngành và Ủy ban Chứng khoán Nhà nước để bảo đảm phù hợp với thị trường chứng khoán trong nước. Thế nhưng thu hút được vốn mới chỉ là một nửa bài toán.

PGS.TS Nguyễn Hữu Huân cho rằng VIFC-HCMC không hướng tới thu hút vốn quốc tế bằng mọi giá. Trọng tâm là những nguồn vốn chất lượng cao, dành cho lĩnh vực có hàm lượng công nghệ và giá trị gia tăng cao, qua đó giúp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Theo đó, ông bày tỏ rằng: “Mục tiêu của VIFC là kiến tạo dòng vốn và nắn dòng vốn vào những lĩnh vực tạo ra giá trị gia tăng cao, sự cộng hưởng lớn và giúp Việt Nam làm chủ công nghệ”.

Theo kế hoạch được chia sẻ trong chương trình, VIFC đang hướng tới các giao dịch thực tế trong quý IV, đánh dấu bước chuyển từ giai đoạn xây dựng khung pháp lý và bộ máy sang hoạt động thị trường.

Về không gian phát triển, VIFC-HCMC có ranh giới khoảng 898 ha, bao gồm khu vực Thủ Thiêm, một phần phường Sài Gòn và một phần phường Bến Thành. Các khu vực lõi tiếp tục được quy hoạch, trong đó có định hướng xây dựng tòa nhà biểu tượng VIFC 99 tầng tại Thủ Thiêm cùng hệ thống công trình phục vụ chuyên gia và các định chế tài chính lớn.

Về hệ sinh thái hoạt động, Trung tâm định hướng phát triển các sàn giao dịch chứng khoán quốc tế, hàng hóa quốc tế, các thị trường chuyên biệt liên quan đến tài chính hàng không, hàng hải và công nghệ tài chính.

PGS.TS Nguyễn Hữu Huân cho rằng để xây dựng một trung tâm tài chính quốc tế hoàn thiện có thể cần từ 5 đến 10 năm. Tuy vậy, quá trình triển khai hiện được thúc đẩy với tinh thần “vừa chạy vừa xếp hàng”.

Sự chuyển động về thể chế cũng đang được giới đầu tư quốc tế theo dõi. Bà Nguyễn Ngọc Sơn Quỳnh - Trưởng Ban Chiến lược MEXC Ventures tại Việt Nam, cho rằng nhiều dự án và doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Việt Nam có nhu cầu lớn về vốn cũng như sự đồng hành của các quỹ đầu tư quốc tế. Bà thổ lộ rằng: “Chúng tôi hy vọng sẽ tìm kiếm được những cơ hội đầu tư tiềm năng từ các dự án tại thị trường Việt Nam, đặc biệt là những dự án tham gia Trung tâm Tài chính quốc tế. Đó là lý do lớn nhất chúng tôi mong muốn có sự hiện diện, phát triển, tìm kiếm cơ hội và tài năng tại thị trường Việt Nam”.

Bà Nguyễn Ngọc Sơn Quỳnh cũng đánh giá cơ cấu dân số của Việt Nam đang tạo thêm tiềm năng cho hoạt động đầu tư trong giai đoạn hiện nay. Với các định chế quan tâm đến tài chính xanh, việc hình thành một đầu mối kết nối giữa vốn và dự án là vấn đề then chốt.

Bà Deedee Panuvatvanich - Quản lý đầu tư cấp cao, Quỹ Đầu tư phát triển Norfund của Na Uy, đánh giá việc xây dựng Trung tâm Tài chính quốc tế theo hướng trở thành một trung tâm cho đầu tư xanh là tín hiệu tích cực. Song, theo bà, một số công việc vẫn cần tiếp tục được thực hiện, trước hết là tạo ra nguồn dự án đủ lớn và kết nối doanh nghiệp trong nước với loại nguồn vốn phù hợp của từng quỹ.

Ông Bùi Quang Duy - Phó Giám đốc Đầu tư toàn cầu, Bộ phận Tài chính khí hậu, responsAbility Investments AG, nhận định cơ chế hiện nay có tiềm năng đáng kể.

Ở góc nhìn về công nghệ và quản trị rủi ro, ông Andrew Oldland - Trưởng Nhóm công tác về Trung tâm Tài chính quốc tế của TheCityUK, cho rằng Trung tâm có thể tạo một không gian tương đối an toàn để thử nghiệm và phát triển fintech cũng như các công nghệ mới trước khi mở rộng ra thị trường Việt Nam.

Điểm chung trong các ý kiến của giới đầu tư là yêu cầu về niềm tin và tính dự báo của môi trường vận hành.

Bà Đặng Hiền cho biết khi làm việc với các nhà đầu tư và định chế tài chính quốc tế, vấn đề họ quan tâm không chỉ là từng ưu đãi riêng lẻ: “Họ luôn hỏi 4 câu: Tiền vào như thế nào? Tiền ra như thế nào? Được ở lại bao lâu? Có được bảo vệ hay không? Khi trả lời rõ 4 câu này, vốn lớn sẽ vào. Rõ ràng về mặt pháp lý, thực thi đi cùng với VIFC sẽ dẫn được nguồn vốn lớn và giữ chân những thương vụ ở lại bền vững, lâu dài”.

Như vậy, để dòng vốn quốc tế thực sự đi vào nền kinh tế, VIFC-HCMC không chỉ cần một cơ chế mở cửa mà còn phải xây dựng được hệ sinh thái vận hành đủ minh bạch, an toàn và có khả năng kết nối trực tiếp với những dự án có nhu cầu vốn thực.

Một trung tâm tài chính có thể mở thêm nguồn vốn, nhưng việc doanh nghiệp có tiếp cận được dòng vốn đó hay không phụ thuộc vào năng lực của chính doanh nghiệp.

Theo PGS.TS Nguyễn Hữu Huân, để thu hút vốn quốc tế, doanh nghiệp Việt Nam phải chủ động nâng chuẩn bởi nhà đầu tư nước ngoài đặt ra yêu cầu cao về khả năng thanh toán, năng lực chi trả, điểm tín dụng quốc tế cũng như các chuẩn mực kế toán quốc tế.

Có thể cho rằng, đây là thách thức khi VIFC-HCMC hướng tới vai trò cung cấp nguồn tài chính trung và dài hạn cho doanh nghiệp trong nước.

Một ví dụ là tài chính xanh. Mục tiêu đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 đặt ra yêu cầu doanh nghiệp phải đáp ứng các tiêu chuẩn môi trường nếu muốn tiếp cận nguồn vốn xanh.

Tuy nhiên, theo PGS.TS Nguyễn Hữu Huân, thực tế hiện nay có nhiều doanh nghiệp đang trong quá trình chuyển đổi xanh hơn là đã đạt trạng thái “xanh” hoàn chỉnh. Vì vậy, nguồn vốn dành cho quá trình chuyển đổi từ mô hình kinh tế phát thải cao sang kinh tế xanh cũng có vai trò quan trọng.

Ở chiều ngược lại, năng lực tổ chức thực thi của Thành phố cũng sẽ quyết định tốc độ chuyển những cơ chế trên giấy thành giao dịch thực tế.

Theo nội dung trao đổi tại chương trình, ngay sau khi Luật Phát triển đô thị được Quốc hội thông qua, Ủy ban nhân dân TP. Hồ Chí Minh đã làm việc với lãnh đạo Cơ quan Điều hành VIFC-HCMC để chuẩn bị triển khai.

PGS-TS Nguyễn Hữu Huân cho biết Cơ quan Điều hành đang phối hợp với Thành phố và các sở, ngành để xây dựng các nghị quyết liên quan, trong đó có cơ chế phát hành trái phiếu chính quyền địa phương trong Trung tâm Tài chính quốc tế.

Một nhiệm vụ khác là cụ thể hóa các kênh dẫn vốn dựa trên Điều 24 của Luật Phát triển đô thị. Song song đó, một danh mục các dự án cần kêu gọi đầu tư cũng đang được chuẩn bị, bao gồm cả các dự án hạ tầng của Thành phố và dự án của khu vực tư nhân. Danh mục này sẽ đóng vai trò như một “bộ sản phẩm” để giới thiệu với các đối tác quốc tế, kết nối bên có nguồn lực tài chính với những dự án có nhu cầu vốn.

Khi các câu hỏi này có câu trả lời rõ ràng cả về pháp lý lẫn thực thi, khả năng hình thành những nguồn vốn quy mô lớn và các thương vụ dài hạn mới được củng cố.

Điều đó cũng đặt VIFC-HCMC trước một yêu cầu kép. Một mặt, Trung tâm phải xây dựng được cơ chế đủ hấp dẫn, thông thoáng và phù hợp với thông lệ quốc tế để thu hút các định chế tài chính, quỹ đầu tư và dòng vốn lớn. Mặt khác, sự thông thoáng phải đi cùng hệ thống quản trị rủi ro đủ chặt chẽ, khả năng giám sát hiệu quả và một hệ sinh thái doanh nghiệp trong nước đáp ứng được những tiêu chuẩn ngày càng cao của thị trường vốn toàn cầu.

Khi hai phía cùng được nâng chuẩn, dòng vốn quốc tế mới có thể chuyển hóa thành những nguồn lực cụ thể cho metro, đường Vành đai, logistics, cảng biển, công nghệ, chuyển đổi xanh và các ngành tạo giá trị gia tăng cao.

Trong cách tiếp cận đó, VIFC-HCMC không chỉ được đặt trong vai trò của một trung tâm tài chính nằm trên địa bàn TP. Hồ Chí Minh.

Mục tiêu xa hơn là hình thành một hạ tầng kinh tế có khả năng chuyển tài sản và cơ hội thành vốn đầu tư dài hạn; đồng thời đưa nguồn vốn ấy trở lại nền kinh tế dưới dạng hạ tầng, công nghệ, năng suất và những động lực tăng trưởng mới.

Luật Phát triển đô thị đã bổ sung thêm “đường dẫn”. VIFC-HCMC đang xây dựng “cỗ máy”. Nhưng để dòng vốn thực sự chảy vào nền kinh tế thực, bài toán còn lại nằm ở năng lực thực thi, chất lượng dự án và khả năng nâng chuẩn của những chủ thể cần vốn.