Giải ngân vốn đầu tư công đang là một trong những áp lực lớn của TP. Hồ Chí Minh trong mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số. Phiên họp kinh tế xã hội gần đây cho biết tỉ lệ giải ngân vốn đầu tư công của Thành phố mới đạt hơn 17%, có tiến triển so với cùng kỳ nhưng chưa đáp ứng yêu cầu đề ra, trong khi Quý I phải đạt 30%.

Theo Sở Tài chính TP. Hồ Chí Minh, đến hết tháng 5, Thành phố giải ngân được 24.918 tỷ đồng, tương đương 16,9% kế hoạch vốn năm. Đáng chú ý, nhiều dự án lớn chưa phát sinh giải ngân hoặc giải ngân rất thấp, gồm một số dự án thuộc đường Vành đai 4, dự án bồi thường, hỗ trợ tái định cư cao tốc TP. Hồ Chí Minh - Mộc Bài, nâng cấp đường ĐT742 và khai thông tuyến đường thủy nối sông Sài Gòn với sông Đồng Nai.

Dòng vốn đầu tư công đang nghẽn ở đâu? 

Dự án Rạch Xuyên Tâm là một trong những ví dụ cho thấy giải ngân không thể tách rời tiến độ giải phóng mặt bằng. Đến nay, dù 75% trong tổng số các trường hợp nằm trong phạm vi ảnh hưởng đã bàn giao mặt bằng, diện tích mặt bằng bàn giao mới đạt khoảng 50%. Phạm vi bàn giao cũng chưa liền tuyến, riêng gói thầu xây lắp 01 và 02 vẫn còn vướng hơn 500 trường hợp chưa bàn giao.

Tại gói thầu xây lắp 02, nhà thầu đã tập kết 6 mũi thi công chính, song song với 4 mũi phát quang, làm đường công vụ và dự kiến trong tháng 6 sẽ tổ chức tối thiểu 10 mũi trên công trường. Khối lượng hiện đạt khoảng 20%. Tuy nhiên, mặt bằng bàn giao còn nhiều đoạn “da beo”, trong khi hạ tầng điện, nước, viễn thông tại nhiều vị trí chưa được di dời, gây khó khăn cho việc đồng bộ thiết bị và triển khai thi công. Nếu các điểm nghẽn này không sớm được tháo gỡ, tiến độ chung của toàn dự án sẽ bị ảnh hưởng.

Không chỉ Rạch Xuyên Tâm, dự án cải tạo kênh Tham Lương - Bến Cát - Rạch Nước Lên cũng đang chịu áp lực từ mặt bằng và nguồn vật liệu. Tại gói thầu XL06, đoạn từ cầu Bưng đến cầu Tham Lương dài gần 3km lẽ ra hoàn thành vào tháng 3, nhưng do khan hiếm cát, đá nên đã phải gia hạn thêm 8 tháng.

Để bám sát tiến độ gia hạn, nhà thầu tăng cường 100% nhân sự, máy móc, thiết bị và các mũi thi công; đồng thời nỗ lực tìm phương án khắc phục cả ở hiện trường lẫn nguồn vật tư, trong bối cảnh chi phí xăng dầu và vật liệu tăng đột biến. Song song đó, tư vấn giám sát cũng thường xuyên đôn đốc nhà thầu bám theo tiến độ điều chỉnh, bố trí nhân sự tại công trường để theo dõi, nghiệm thu kịp thời, giúp nhà thầu chuyển giai đoạn và hoàn thành theo kế hoạch đề ra. 

Khan hiếm vật liệu, công trình chạy đua về đích

Trước biến động nguồn vật liệu, tại gói thầu XL10, đoạn từ cầu Trường Đai đến sông Sài Gòn, các đơn vị thi công và tư vấn giám sát đã chủ động phối hợp tìm phương án khắc phục. Gói thầu đang duy trì 10 mũi thi công, tập trung hoàn thiện nền đường, vỉa hè và hạng mục kè.

Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn cát đang khan hiếm, gói thầu XL10 đã điều chỉnh biện pháp thi công theo hướng linh hoạt hơn, tận dụng vật liệu phù hợp từ các gói thầu lân cận để giữ nhịp thi công. Cách làm này giúp công trình tháo gỡ một phần áp lực vật liệu, đưa khối lượng gói thầu đạt khoảng 95%. Song song đó, nhà thầu tiếp tục huy động xe máy, thiết bị và nhân lực để đẩy nhanh phần hoàn thiện trước mùa mưa, chấp nhận giảm lợi nhuận nhằm giữ đúng cam kết tiến độ với chủ đầu tư.

Kế hoạch vốn đầu tư công năm 2026 của TP. Hồ Chí Minh là gần 148.000 tỷ đồng. Thành phố đặt mục tiêu giải ngân 100% kế hoạch, coi đây là một trong những giải pháp quan trọng để đạt tăng trưởng kinh tế hai con số. Theo yêu cầu đã được đặt ra, Quý II phải giải ngân trên 40%, Quý III trên 70% và Quý IV đạt 30%.

Để hoàn thành mục tiêu tăng trưởng hai con số, lãnh đạo Thành phố cũng lưu ý Quý II, TP. Hồ Chí Minh phải tăng trưởng ít nhất 9,2% theo kịch bản. Cùng với đó, giải phóng mặt bằng phải trên 40% bình diện của Thành phố, bên cạnh các chỉ số: công nghiệp tăng trưởng 12%, xây dựng khoảng 14%, dịch vụ bán lẻ 14%.

Từ các công trường cụ thể có thể thấy, khi mặt bằng, hạ tầng kỹ thuật, vật liệu và cơ chế phối hợp được tháo gỡ, tiến độ công trình sẽ được đẩy nhanh và giải ngân sẽ cải thiện. Ngược lại, chỉ cần một đoạn mặt bằng chưa liền tuyến, một hệ thống điện, nước, viễn thông chưa di dời hoặc một nguồn vật liệu chưa ổn định, dòng vốn có thể bị chậm lại.

Thành phố đã chỉ đạo chuyển giao dự án và kinh phí cho các địa phương để thành lập ban quản lý dự án, thúc đẩy tiến độ thực hiện. Địa phương nào tiếp tục giải ngân bằng 0 hoặc quá thấp sẽ bị cắt giảm vốn, điều chuyển sang công trình khác hoặc đơn vị có khả năng giải ngân tốt hơn. Nếu tỷ lệ giải ngân đầu tư công của TP. Hồ Chí Minh thấp hơn bình quân cả nước, trách nhiệm của cá nhân, đơn vị liên quan cũng sẽ được xem xét.

Ở cấp dự án, chủ đầu tư tổ chức giao ban hằng tuần với các nhà thầu và tư vấn giám sát, yêu cầu báo cáo kịp thời khó khăn, vướng mắc; đồng thời yêu cầu nhà thầu xây dựng kế hoạch chi tiết theo từng tháng, từng quý và kế hoạch giải ngân sản lượng để kịp thời xử lý.

Giải ngân đầu tư công không chỉ là câu chuyện của những con số trên báo cáo. Đằng sau tỷ lệ 16,9% là những công trường đang chờ mặt bằng liền mạch, những gói thầu phải xoay xở trong cơn biến động vật liệu, những nhà thầu chấp nhận giảm lợi nhuận để giữ tiến độ và những ban quản lý dự án phải liên tục tìm phương án tháo gỡ.

Với mục tiêu giải ngân 100% kế hoạch vốn năm 2026 và kỳ vọng đầu tư công đóng góp khoảng 3 - 4% cho tăng trưởng kinh tế hai con số, yêu cầu đặt ra không chỉ là đẩy nhanh, mà phải đẩy đúng điểm nghẽn. Khi trách nhiệm được phân định rõ, mặt bằng được bàn giao liền mạch, vật liệu được tháo gỡ và nguồn vốn được điều chuyển đến nơi có khả năng thực hiện, đầu tư công mới thật sự trở thành động lực then chốt để TP. Hồ Chí Minh bứt phá.

>>> Xin mời quý vị đón xem Thời sự HTV lúc 20 giờ và Chương trình Thế giới 24G lúc 20 giờ 30 phút mỗi ngày trên kênh HTV9