Sau nhiều tuần leo thang căng thẳng, Washington và Bắc Kinh đã nhất trí nối lại đối thoại cấp cao tại Malaysia - một địa điểm được xem là trung lập, mang tính chiến lược ở Đông Nam Á. Cuộc gặp diễn ra chỉ vài tuần trước thời hạn 1/11, thời điểm Tổng thống Donald Trump tuyên bố sẽ áp mức thuế 100% lên hàng hóa Trung Quốc nếu Bắc Kinh không dỡ bỏ các hạn chế xuất khẩu đất hiếm.

Trước đó, ông Trump phát tín hiệu “dịu giọng”, cho biết sẵn sàng đàm phán để đạt “một thỏa thuận thực sự công bằng”. Tuy nhiên, song song với đó là những lời cảnh báo cứng rắn về “phản ứng cần thiết” đối với các chính sách thương mại của Bắc Kinh.

Thị trường chứng khoán Mỹ phản ứng tích cực, S&P 500 tăng nhẹ, giá dầu thô phục hồi sau đợt giảm. Nhưng căng thẳng chưa hề giảm nhiệt. Trong khi Mỹ kêu gọi IMF và Ngân hàng Thế giới có lập trường cứng rắn hơn, Trung Quốc cáo buộc Washington đang “làm suy yếu hệ thống thương mại đa phương dựa trên luật lệ”.

Tổng Giám đốc WTO Ngozi Okonjo-Iweala kêu gọi hai nền kinh tế lớn nhất thế giới giảm leo thang, đồng thời cảnh báo rằng sự tách rời của Mỹ - Trung có thể kéo giảm 7% sản lượng kinh tế toàn cầu.

Trung Quốc hiện kiểm soát hơn 70% thị phần đất hiếm toàn cầu - nguồn tài nguyên thiết yếu cho sản xuất chip, vũ khí hiện đại, năng lượng tái tạo và công nghệ quốc phòng. Việc Bắc Kinh siết chặt quy định xuất khẩu, yêu cầu cấp phép với sản phẩm có chứa hơn 0,1% giá trị từ đất hiếm Trung Quốc, đã tạo ra một “cơn địa chấn” trên thị trường công nghệ và quốc phòng toàn cầu.

Theo nhiều chuyên gia, động thái này là bước đi có tính toán, nhằm gia tăng đòn bẩy trong đàm phán với Mỹ. Ngược lại, phía Mỹ xem đây là hành động đe dọa trực tiếp đến chuỗi cung ứng công nghệ của mình.

Trên thực tế, các biện pháp thuế bổ sung từ phía Mỹ đã khiến chỉ số S&P 500 giảm 2,7% ngay sau khi công bố, phản ánh tâm lý bất an của nhà đầu tư. Việc “tách rời” kinh tế giữa hai siêu cường giờ đây không còn là lý thuyết, mà là hiện thực với hậu quả khó lường.

Từ khi trở lại Nhà Trắng đầu năm 2025, Tổng thống Donald Trump tiếp tục theo đuổi chính sách “Nước Mỹ trên hết”, coi thương mại là công cụ chiến lược. Thuế quan trở thành “vũ khí” quen thuộc, tái hiện những đòn đánh mạnh mẽ từng làm rung chuyển toàn cầu giai đoạn 2018-2019.

Theo thống kê, chiến tranh thương mại Mỹ - Trung từng khiến kim ngạch thương mại song phương giảm từ 635 tỉ USD (2018) xuống còn 499 tỉ USD (2023), tức giảm hơn 21%. Đầu tư hai chiều sụt giảm mạnh, nhiều doanh nghiệp buộc phải dịch chuyển sản xuất sang Việt Nam, Ấn Độ, hoặc Mexico.

Hiện nay, căng thẳng không chỉ dừng ở thuế quan, mà đã mở rộng thành “cuộc chiến chuỗi cung ứng đa chiều”, ảnh hưởng trực tiếp đến giá cả năng lượng, nông sản và hàng điện tử trên toàn cầu. Việc hai bên áp phí lên tàu hàng của nhau đang làm gián đoạn vận chuyển quốc tế, đe dọa thương mại hàng hóa trị giá hàng nghìn tỉ USD mỗi năm.

Giới phân tích nhận định, dù còn nhiều bất đồng, Mỹ và Trung Quốc đều hiểu rằng đối đầu toàn diện là kịch bản không ai mong muốn. Washington cần nguồn cung công nghệ từ Trung Quốc, trong khi Bắc Kinh cần thị trường Mỹ để duy trì tăng trưởng xuất khẩu.

Việc khôi phục đối thoại thương mại giữa Mỹ và Trung Quốc mang ý nghĩa vượt ra ngoài lợi ích kinh tế thuần túy. Đây là phép thử về niềm tin chiến lược giữa hai siêu cường có ảnh hưởng sâu rộng nhất thế giới.

Cuộc gặp dự kiến giữa Tổng thống Donald Trump và Chủ tịch Tập Cận Bình bên lề Hội nghị APEC sắp tới được xem là cơ hội “cài đặt lại” mối quan hệ thương mại Mỹ - Trung trong bối cảnh mới - nơi mà mỗi quyết định không chỉ tác động đến hai quốc gia, mà còn định hình tương lai kinh tế toàn cầu.

>>> Xin mời quý vị đón xem Thời sự HTV lúc 20 giờ và Chương trình Thế giới 24G lúc 20 giờ 30 phút mỗi ngày trên kênh HTV9