Cuộc xung đột tại Trung Đông đang đẩy ngành hàng không toàn cầu vào một vòng xoáy mới của chi phí và bất ổn. Giá nhiên liệu – yếu tố sống còn của các hãng bay – đã tăng vọt chỉ trong thời gian ngắn.

Theo Hiệp hội Vận tải Hàng không Quốc tế, giá một thùng nhiên liệu máy bay đã tăng gấp đôi kể từ sau các cuộc tấn công quân sự cuối tháng 2. Trong khi đó, mức giá dự kiến ban đầu chỉ ở khoảng 88 USD/thùng, thì nay đã vượt mốc 100 USD.

Thực tế, nhiên liệu vốn đã chiếm từ 30 đến 40% chi phí vận hành của các hãng hàng không. Khi giá nhiên liệu tăng mạnh, áp lực lập tức chuyển sang giá vé, khiến hành khách trên toàn thế giới phải chuẩn bị cho những chuyến bay đắt đỏ hơn. Không chỉ dừng ở giá vé, các hãng hàng không còn buộc phải tính đến việc cắt giảm công suất để bảo toàn lợi nhuận vốn đã rất mỏng.

Không chỉ tăng giá vé, các hãng hàng không còn buộc phải tính đến việc cắt giảm công suất vận tải nhằm bảo vệ mức lợi nhuận vốn đã rất mỏng. Tại Mỹ, CEO Scott Kirby của hãng hàng không United Airlines cho biết chi phí hàng năm chỉ riêng cho nhiên liệu có thể tăng thêm 11 tỷ đô la nếu giá dầu duy trì ở mức hiện tại.

Trước áp lực chi phí khổng lồ, United Airlines đã lựa chọn phương án cắt giảm “chiến thuật” các chuyến bay kém hiệu quả, đồng thời giảm khoảng 3% công suất trong các giai đoạn thấp điểm.

Dù vậy, nhu cầu đi lại bằng đường hàng không vẫn được đánh giá là khá ổn định. Điều này khiến các hãng bay rơi vào thế khó: vừa phải duy trì hoạt động, vừa phải cân đối chi phí trong bối cảnh giá nhiên liệu leo thang.

Cuộc khủng hoảng đã làm lộ rõ những điểm yếu mang tính cấu trúc của ngành hàng không toàn cầu, đặc biệt là sự phụ thuộc vào các trung tâm trung chuyển tại Trung Đông. Hàng chục nghìn chuyến bay đã bị hủy, hàng triệu hành khách bị ảnh hưởng, trong đó có không ít người châu Âu mắc kẹt tại châu Á do không thể nối chuyến qua các trung tâm lớn như Dubai, Doha hay Abu Dhabi.

Trong vòng 5 ngày đầu cuộc chiến, hơn 11.000 chuyến bay đến và đi khỏi Trung Đông đã bị hoãn hoặc hủy.

Pedro Enrique Goncalves – Người dân Brazil hồi hương chia sẻ: "Tôi sợ chúng tôi sẽ không thể thoát khỏi đó. Chúng tôi cũng không có bất kỳ thông tin nào. Chúng tôi chỉ biết chờ đợi và theo dõi tin tức, cố gắng tìm cách trở về. Nhưng tạ ơn Chúa mọi chuyện đều ổn".

“Tôi rất vui khi được trở lại Thái Lan. Cảm giác thật dễ chịu và nhẹ nhõm khi được về nhà, nhưng tôi vẫn lo lắng cho người thân của mình, họ vẫn đang ở đó” - Kanyanach Nagani – Công dân Thái Lan cho biết.

Trong nhiều năm qua, các hãng hàng không vùng Vịnh đã xây dựng mô hình trung chuyển đường dài hiệu quả, kết nối châu Âu với châu Á và châu Đại Dương. Tuy nhiên, chính sự phụ thuộc này lại trở thành rủi ro khi khu vực rơi vào bất ổn.

Trước tình hình đó, các hãng hàng không châu Âu đang cố gắng tăng cường các chuyến bay thẳng đến châu Á nhằm giảm phụ thuộc. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, khả năng mở rộng công suất này là rất hạn chế và không thể thay thế hoàn toàn vai trò của các trung tâm vùng Vịnh.

Những biến động tại Trung Đông cũng đặt ra bài toán lớn về tương lai của mạng lưới hàng không toàn cầu. Eo biển Hormuz – tuyến vận chuyển khoảng 20% lượng dầu tiêu thụ toàn cầu – đang trở thành điểm nóng, làm gia tăng lo ngại gián đoạn nguồn cung năng lượng. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến giá nhiên liệu mà còn tác động đến niềm tin của du khách và các hãng hàng không.

Nếu xung đột kéo dài, các hãng bay có thể buộc phải tìm kiếm những hành lang bay thay thế, đi qua Trung Á, Ấn Độ hoặc Đông Nam Á. Điều này đồng nghĩa bản đồ trung chuyển hàng không thế giới có thể được vẽ lại trong tương lai.

Những trung tâm mới như Istanbul, Delhi hay Singapore đang được nhắc đến như các điểm thay thế tiềm năng, trong khi vai trò của Trung Đông có nguy cơ suy giảm nếu bất ổn kéo dài.

Đối với các quốc gia vùng Vịnh, đây không chỉ là thách thức trước mắt mà còn là phép thử dài hạn. Trong nhiều năm qua, hàng không và du lịch đã trở thành trụ cột trong chiến lược đa dạng hóa kinh tế, giảm phụ thuộc vào dầu mỏ. Nếu ngành hàng không suy yếu, toàn bộ mô hình phát triển này có thể bị ảnh hưởng.

Tuy nhiên, theo IATA, nhu cầu cơ bản đối với vận tải hàng không vẫn duy trì ở mức cao. Trong các cuộc khủng hoảng trước đây, ngành hàng không thường có khả năng phục hồi tương đối nhanh.

Điều đó cho thấy, dù chịu nhiều sức ép, ngành hàng không vẫn có dư địa thích ứng trong ngắn hạn, thông qua việc điều chỉnh giá vé, cắt giảm công suất và tái cơ cấu mạng lưới bay.

Theo các chuyên gia, trong bất kỳ trường hợp nào, công suất của các hãng hàng không vùng Vịnh cũng không thể được thay thế bởi các hãng hàng không Châu Âu.

Theo giới quan sát, ngành hàng không đang chứng kiến sự dịch chuyển thị phần rõ rệt. Trong khi các hãng bay vùng Vịnh lao đao, thì một số hãng phương Tây lại vươn lên lấp khoảng trống.

Cụ thể, British Airways đã tăng cường các chuyến bay đến Singapore và Bangkok, trong khi Lufthansa ghi nhận lượng đặt vé tăng vọt 60% trong tháng 3. Các hãng bay hiện đối mặt sức ép lớn khi phải bay vòng tránh không phận Nga và Trung Đông. Việc eo biển Hormuz bị gián đoạn đã đẩy giá nhiên liệu hàng không lên mức cao gấp đôi trước đây.

Từ những biến động địa chính trị đến áp lực chi phí và thay đổi hành vi tiêu dùng, ngành hàng không thế giới đang đứng trước một bước ngoặt quan trọng. Trong ngắn hạn, giá vé tăng có thể là điều khó tránh khỏi. Dự đoán tình hình sẽ trở lại như trước chiến tranh, một khi khu vực lấy lại được sự ổn định. Nhưng về dài hạn, chính cách các hãng hàng không và các quốc gia thích ứng với khủng hoảng sẽ quyết định tương lai của bầu trời toàn cầu.

>>> Xin mời quý vị đón xem Thời sự HTV lúc 20 giờ và Chương trình Thế giới 24G lúc 20 giờ 30 phút mỗi ngày trên kênh HTV9