Xây dựng “hệ miễn dịch số” trước làn sóng tin giả

Tin giả lợi dụng A.I., đánh vào tâm lý đám đông

Nhiều dạng tin giả đang lợi dụng công nghệ A.I. để lan truyền thông tin sai lệch, đồng thời đánh vào cảm xúc, lòng trắc ẩn và tâm lý đám đông. Không chỉ gây hoang mang, những nội dung này còn có thể bị lợi dụng để kêu gọi quyên góp, dẫn dắt dư luận và kích động hành động tập thể.

Ông Võ Đỗ Thắng - Giám đốc Trung tâm An ninh mạng Athena cho rằng, bên cạnh những lượt bình luận, lượt thích, lượt xem và người theo dõi thực chất, không ít trường hợp sử dụng công nghệ để mua tương tác, mua lượt xem. Đáng chú ý, hoạt động này không được thực hiện đơn lẻ mà có sự tham gia của đội ngũ tư vấn, xây dựng chiến lược nội dung và các đơn vị tư vấn chuyên nghiệp.

Xây dựng “hệ miễn dịch số” từ mỗi người dùng

Mức độ nguy hiểm của thông tin sai lệch không chỉ nằm ở việc gây hiểu lầm, mà còn có thể bị lợi dụng để dẫn dắt cảm xúc, tạo tâm lý đám đông và kích động hành động tập thể. Vì vậy, trước những thông tin chưa được kiểm chứng, mỗi người cần chủ động xây dựng "bộ lọc" trước khi tiếp nhận, chia sẻ hoặc hành động theo đám đông. "Bộ lọc" gồm kiểm chứng tính xác thực của thông tin, cân nhắc sự cần thiết khi công khai và bảo đảm sự tôn trọng đối với người trong cuộc.

Thiếu tá, Tiến sĩ Trình Quốc Hưng - Học viện An ninh nhân dân cho rằng, người dùng mạng xã hội cần chủ động xây dựng "hệ miễn dịch" cho mình khi tham gia môi trường số. Trước khi tương tác hay chia sẻ, người dùng cần kiểm chứng thông tin và cân nhắc tác động của hành động đó. Việc tương tác, chia sẻ có thực sự góp phần giải quyết vấn đề hay ngược lại có thể khiến sự việc trở nên phức tạp hơn là điều mỗi người cần tự đặt câu hỏi.

Khoảng trống kỹ năng số trong lực lượng lao động

Trong khi một bộ phận người dùng có điều kiện và thời gian để kiểm chứng thông tin, với hàng triệu lao động phổ thông, mạng xã hội chủ yếu là kênh giải trí, kết nối sau giờ làm, khiến việc dành thời gian kiểm chứng trước khi tiếp nhận, tương tác và chia sẻ thông tin còn nhiều hạn chế.

Tiến sĩ Huỳnh Ngọc Đáng - Phó Trưởng khoa phụ trách Khoa Quan hệ công chúng, Trường Đại học Kinh tế - Kỹ thuật Bình Dương (BETU) cho rằng, lực lượng lao động tại TP. Hồ Chí Minh hiện rất đông, trong đó có hàng triệu lao động trẻ. Đây là nhóm có sự quan tâm, nhạy cảm với các vấn đề thời cuộc, mong muốn được hành động, đóng góp cho xã hội nhưng cũng dễ bị tác động, lôi cuốn bởi những khuynh hướng nhất định.

Các bước xây dựng sức đề kháng số

Theo các chuyên gia, đây không chỉ là câu chuyện về ý thức của từng cá nhân, mà cần được nhìn nhận như một quá trình xây dựng có hệ thống, với những giải pháp và bước đi cụ thể.

TS. Huỳnh Ngọc Đáng - Phó Trưởng khoa phụ trách Khoa Quan hệ công chúng, Trường Đại học Kinh tế - Kỹ thuật Bình Dương (BETU) đề xuất 4 bước nhằm xây dựng sức đề kháng số cho người lao động. Trước hết là nâng cao nhận thức, giúp người lao động nhận diện tin giả, tin độc hại; tiếp đó là trang bị kỹ năng cần thiết, đặc biệt là kỹ năng phản biện và kiểm chứng thông tin. Bước thứ ba là nâng cao khả năng phục hồi sau các sự cố trên không gian mạng. Ở mức độ cao hơn, mục tiêu là hình thành văn hóa số trong cộng đồng, từ đó tạo nền tảng cho một môi trường mạng an toàn và có trách nhiệm.

Nội dung trọng tâm giáo dục kỹ năng số

Theo TS. Nguyễn Thị Việt Nga - Ủy viên Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, giáo dục kỹ năng số cần được thực hiện thường xuyên, liên tục và từ sớm, thay vì chỉ mang tính phong trào hoặc triển khai trong một giai đoạn nhất định. Theo bà, người dùng cần được trang bị 3 kỹ năng trọng tâm: tự bảo vệ mình trên không gian số, trong đó có bảo mật thông tin cá nhân; biết kiểm chứng thông tin trước nguồn tin đa dạng trên Internet; và ứng xử có trách nhiệm trên mạng xã hội. Bên cạnh đó, các hình thức xử phạt, chế tài đối với hành vi vi phạm, dù liên quan đến chuẩn mực đạo đức hay pháp luật, cũng cần bảo đảm tính nhân văn, hướng người vi phạm nhận ra sai lầm, sửa chữa và không tái phạm.

Từ kỹ năng nhận diện nội dung do A.I. tạo ra, nhận biết ranh giới giữa bức xúc và bị kích động, đến việc xây dựng nền giáo dục kỹ năng số bền vững, "hệ miễn dịch số" không phải là trách nhiệm của riêng một cá nhân hay tổ chức, mà cần sự chung tay của cả cộng đồng. Mỗi người cần chủ động kiểm chứng, cân nhắc trước mỗi lần tương tác, chia sẻ, góp phần xây dựng một không gian số an toàn, lành mạnh và văn minh.

>>> Xin mời quý vị đón xem Thời sự HTV lúc 20 giờ và Chương trình Thế giới 24G lúc 20 giờ 30 phút mỗi ngày trên kênh HTV