Trò chơi dân gian - nơi lưu giữ bản sắc văn hóa Việt
Ô ăn quan, kéo co, nhảy sạp, banh đũa hay thảy đá là những trò chơi dân gian gắn liền với tuổi thơ của nhiều thế hệ người Việt. Không cần thiết bị cầu kỳ, chỉ với những vật dụng quen thuộc và không gian sinh hoạt cộng đồng, các trò chơi đã mang đến niềm vui, đồng thời góp phần hình thành kỹ năng và nuôi dưỡng tình bạn.
Trò chơi dân gian không chỉ lưu giữ ký ức tuổi thơ, mà còn phản ánh bản sắc văn hóa dân tộc
Trong chương trình Sắc màu Việt Nam, khán giả có dịp nhìn lại những giá trị của trò chơi dân gian qua góc nhìn của Tiến sĩ, NSƯT Hoàng Duẩn. Theo khách mời, các trò chơi truyền thống không xuất hiện một cách ngẫu nhiên mà gắn bó mật thiết với đời sống lao động, nền văn minh lúa nước, phong tục và những mùa lễ hội của người Việt.
Các trò chơi truyền thống gắn bó mật thiết với đời sống lao động, nền văn minh lúa nước, phong tục và những mùa lễ hội của người Việt
Sau những mùa vụ, khi người dân có thời gian nghỉ ngơi, các hoạt động vui chơi, hội hè trở thành dịp để cộng đồng gặp gỡ và gắn kết. Qua thời gian, những trò chơi ấy được lưu truyền qua nhiều thế hệ, trở thành một phần của đời sống văn hóa truyền thống.
Mỗi trò chơi còn phản ánh những đặc trưng riêng của từng vùng miền, từ điều kiện tự nhiên đến phong tục tập quán. Chẳng hạn, nhảy sạp gắn với văn hóa các dân tộc vùng Tây Bắc, thường xuất hiện trong những dịp lễ hội và ngày Tết. Trong khi đó, kéo co, cướp cờ, bịt mắt bắt dê hay rồng rắn lên mây lại mang đến những hình thức vui chơi đa dạng, phù hợp với sinh hoạt cộng đồng.
Trò chơi dân gian: Từ niềm vui tuổi thơ đến những kỹ năng trong cuộc sống
Không chỉ tạo ra những phút giây giải trí, trò chơi dân gian còn góp phần rèn luyện nhiều kỹ năng thiết thực. Theo Tiến sĩ, NSƯT Hoàng Duẩn, giá trị nổi bật của các trò chơi này nằm ở tinh thần tập thể, khả năng gắn kết cộng đồng và sự hòa mình với thiên nhiên.
Theo Tiến sĩ, NSƯT Hoàng Duẩn, giá trị của các trò chơi dân gian là khả năng gắn kết cộng đồng và sự hòa mình với thiên nhiên
Với trò kéo co, người chơi phải phối hợp nhịp nhàng, thống nhất cách vận động để tạo nên sức mạnh chung. Trò rồng rắn lên mây đòi hỏi sự ăn ý giữa các thành viên, khi người đứng đầu tìm cách bảo vệ cả nhóm trước sự truy đuổi của đối phương. Trong khi đó, ô ăn quan lại yêu cầu người chơi quan sát, tính toán và lựa chọn chiến thuật phù hợp.
Mỗi trò chơi dân gian đều có cách chơi riêng, góp phần tạo nên sự phong phú và đa dạng của văn hóa Việt Nam
Đặc biệt, những trò chơi kết hợp đồng dao như rồng rắn lên mây còn lưu giữ giá trị ngôn ngữ và văn học dân gian. Lời hát, câu đối đáp có thể thay đổi theo hoàn cảnh, tạo nên sự ngẫu hứng và khuyến khích khả năng sử dụng ngôn từ. Qua đó, trẻ em không chỉ vận động mà còn học cách giao tiếp, ứng biến và sáng tạo.
Trò chơi dân gian vì thế không đơn thuần là hoạt động giải trí mà còn là môi trường giáo dục tự nhiên, giúp người chơi phát triển thể chất, tư duy và tinh thần đồng đội.
Đưa trò chơi dân gian trở lại đời sống hiện đại
Trong bối cảnh đô thị hóa, không gian vui chơi của trẻ em ngày càng có những thay đổi. Các trò chơi cần khoảng sân rộng như kéo co hay nhảy bao bố không phải lúc nào cũng dễ tổ chức tại những khu dân cư đông đúc. Bên cạnh đó, sức hấp dẫn của các hình thức giải trí hiện đại cũng khiến trẻ em ít có cơ hội tiếp xúc với trò chơi truyền thống.
Đô thị hóa và sự phát triển của các hình thức giải trí hiện đại khiến trẻ em ngày càng ít có cơ hội trải nghiệm trò chơi dân gian
Tuy nhiên, theo Tiến sĩ, NSƯT Hoàng Duẩn, việc bảo tồn trò chơi dân gian có thể bắt đầu từ những môi trường gần gũi như trường học, cơ quan, doanh nghiệp và các hoạt động cộng đồng. Khi được tổ chức trong những dịp hội thao, ngày hội văn hóa hoặc hoạt động ngoại khóa, các trò chơi sẽ tạo cơ hội để nhiều người trực tiếp trải nghiệm và hiểu hơn về giá trị của chúng.
Thực tế, một số trường học đã chủ động đưa trò chơi dân gian vào hoạt động giáo dục
Bên cạnh hình thức trải nghiệm trực tiếp, các trò chơi dân gian còn được phát triển thành những sản phẩm board game, giúp trẻ em và phụ huynh có thể cùng chơi tại nhà. Dù không thay thế hoàn toàn trải nghiệm vận động ngoài trời, những sản phẩm này vẫn có thể giúp người chơi làm quen với luật chơi, hiểu tinh thần đồng đội và tiếp cận kho tàng trò chơi truyền thống.
Từ góc nhìn của Tiến sĩ, NSƯT Hoàng Duẩn, để trò chơi dân gian tiếp tục hiện diện trong đời sống, điều quan trọng là tạo ra môi trường và cơ hội để mọi người tham gia. Khi được trải nghiệm, hiểu và yêu thích, những trò chơi do cha ông truyền lại mới có thể tiếp tục được trao truyền qua các thế hệ.
Sắc màu Việt Nam phát sóng lúc 12g45 thứ Bảy và Chủ nhật hằng tuần trên kênh HTV9. Kính mời quý khán giả đón xem tại link: https://www.youtube.com/watch?v=PxgfOWyrpzo&t=543s