Tinh gọn, tăng hiệu quả, minh bạch hệ thống phân phối xăng dầu

Tại cuộc họp bàn giải pháp hoàn thiện dự thảo nghị định mới đây, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc nhận định, Nghị định về kinh doanh xăng dầu được ban hành đã lâu, nhiều nội dung không còn phù hợp tình hình thực tiễn. Việc sửa đổi, hoàn thiện khung khổ pháp lý đối với hoạt động kinh doanh xăng dầu là yêu cầu cần thiết.

“Việc kiện toàn hệ thống kinh doanh xăng dầu, tái cơ cấu các thương nhân đầu mối, thương nhân phân phối và cắt giảm tối đa các khâu trung gian cần được thể chế hóa trong dự thảo Nghị định theo đúng chỉ đạo của Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ. Cùng với hoàn thiện khung khổ pháp lý, cơ quan chức năng cần tiếp tục nghiên cứu giải pháp nâng cao năng lực dự trữ xăng dầu, mở rộng hợp tác với các đối tác trong khu vực và xây dựng các phương án dự trữ phù hợp nhằm tăng cường khả năng bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia trong dài hạn”, Phó Thủ tướng Thường trực nhấn mạnh.

Theo các chuyên gia kinh tế, kinh doanh xăng dầu là ngành nghề kinh doanh có điều kiện, các thương nhân đầu mối, thương nhân phân phối và doanh nghiệp tham gia thị trường phải đáp ứng đầy đủ điều kiện theo quy định. Do vậy, việc kiện toàn hệ thống kinh doanh xăng dầu, tái cơ cấu hệ thống đầu mối, phân phối, cắt giảm tối đa các khâu trung gian là vấn đề trọng tâm, cần được thể chế hóa trong dự thảo nghị định theo đúng chỉ đạo của Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ.

Liên quan cơ chế vận hành thị trường xăng dầu, một số doanh nghiệp lĩnh vực xăng dầu kiến nghị cần giảm các biện pháp tiền kiểm, tăng cường hậu kiểm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, tạo điều kiện cho thị trường xăng dầu vận hành linh hoạt hơn; khắc phục tình trạng dự trữ xăng dầu còn mỏng, thiếu hạ tầng bán lẻ xăng dầu trên các tuyến giao thông trọng điểm. Thời gian qua, Chính phủ đang hết sức nỗ lực cải cách hành chính, giảm bớt các điều kiện kinh doanh; đồng thời nhấn mạnh hướng trọng tâm của việc sửa đổi Nghị định 83/2014/NĐ-CP là giảm bớt điều kiện kinh doanh.

Tại dự thảo gần đây nhất (lần thứ 13, ngày 27/7), đối với thương nhân đầu mối, cơ quan soạn thảo giữ yêu cầu phải có đủ điều kiện về hạ tầng và hệ thống phân phối; sở hữu cảng chuyên dụng, kho chứa tối thiểu 15.000m³, có ít nhất 10 cửa hàng bán lẻ thuộc sở hữu và tối thiểu 40 thương nhân phân phối chỉ thuộc hệ thống của mình (trước đây, quy định thương nhân đầu mối không yêu cầu sở hữu chỉ cần thuê kho chứa).

Theo một số doanh nghiệp, việc sở hữu kho chứa đối với doanh nhân đầu mối là điều kiện rất ngặt nghèo. Áp dụng quy định này sẽ dẫn đến việc hạn chế việc gia nhập thị trường của đầu mối nhập khẩu xăng dầu, từ đó tác động làm giảm nguồn cung xăng dầu.

Các thương nhân đầu mối bị buộc phải đầu tư sở hữu kho, không thuê kho nữa, khiến hoạt động kinh doanh cho thuê kho bị “bức tử”, buộc phải bán cho thương nhân đầu mối. Trường hợp thương nhân đầu mối nếu phải đầu tư để sở hữu kho sẽ mất rất nhiều thời gian xây dựng cũng như phải huy động nguồn vốn rất lớn. Việc yêu cầu đầu mối sở hữu kho chứa đồng thời gây tác động tiêu cực cho doanh nghiệp đang kinh doanh cho thuê kho.

Do vậy, các doanh nghiệp kiến nghị Bộ Công thương xem xét loại bỏ quy định này. Để đánh giá khả năng của doanh nhân đầu mối, nên đặt ra tiêu chí đánh giá qua năng lực tài chính, không chỉ qua khả năng sở hữu kho, tránh làm hạn chế kinh doanh và gây nguy cơ lãng phí nguồn lực xã hội.

Dự thảo quy định về thương nhân bao tiêu, thương nhân được giao quyền bao tiêu theo Thỏa thuận bảo lãnh và cam kết của Chính phủ và/hoặc có quyền chi phối doanh nghiệp sở hữu nhà máy lọc dầu trong nước; đồng thời cho phép trực tiếp thực hiện hoặc ủy quyền cho chi nhánh, doanh nghiệp do mình sở hữu 100% vốn điều lệ thực hiện một phần hoặc toàn bộ hoạt động bao tiêu, đồng thời phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về phạm vi ủy quyền.

Bên cạnh đó, thương nhân bao tiêu sản phẩm xăng dầu được mua sản phẩm xăng dầu của thương nhân sản xuất xăng dầu trong nước và bán cho thương nhân đầu mối; được xuất khẩu, nhập khẩu, tạm nhập tái xuất, mua bán nguyên liệu trong và ngoài nước; được xuất khẩu, nhập khẩu xăng dầu thành phẩm trong trường hợp nhằm bảo đảm cân đối nguồn xăng dầu bao tiêu để cung cấp cho các thương nhân đầu mối kinh doanh xăng dầu, theo chấp thuận của Bộ Công thương,…

Các doanh nghiệp xăng dầu kiến nghị cơ quan soạn thảo cần làm rõ hơn nữa vai trò của thương nhân bao tiêu theo chỉ đạo của Chính phủ, ngăn ngừa nguy cơ dẫn đến hiện tượng cấu kết, làm lũng đoạn thị trường có thể xảy ra.

Theo phân tích của đại diện một doanh nghiệp, quy định thương nhân bao tiêu được giao quyền bao tiêu theo Thỏa thuận bảo lãnh và cam kết của Chính phủ và/hoặc có quyền chi phối doanh nghiệp sở hữu nhà máy lọc dầu trong nước.

Bên cạnh đó, cho phép trực tiếp thực hiện hoặc ủy quyền cho chi nhánh, doanh nghiệp do mình sở hữu 100% vốn điều lệ thực hiện một phần hoặc toàn bộ hoạt động bao tiêu, đồng thời chịu trách nhiệm trước pháp luật về phạm vi ủy quyền. Quy định này vô hình trung làm tăng trách nhiệm bảo lãnh của Chính phủ khi phải bảo lãnh cho cả những đơn vị đó, không cần thiết.

Bên cạnh đó, thương nhân bao tiêu sản phẩm xăng dầu được mua sản phẩm xăng dầu của thương nhân sản xuất xăng dầu trong nước và bán cho thương nhân đầu mối. Điều này rõ ràng làm tăng thêm một nấc trung gian nữa. Việc mua bán giữa các thương nhân đầu mối, thương nhân phân phối trong nước vẫn đang diễn ra bình thường, tuy nhiên với quy định này, khi dự thảo có hiệu lực thi hành, các thương nhân đầu mối, thương nhân phân phối phải mua bán qua 1 thương nhân bao tiêu, càng làm tăng thêm các chi phí trung gian.

Nhiều năm qua, Bộ Công thương thu hồi giấy phép hoạt động của gần 10 đầu mối nhập khẩu xăng dầu, tuy nhiên không cấp thêm giấy phép hoạt động cho doanh nghiệp đầu mối nào khác, dẫn đến thị phần phân phối xăng dầu của gần 10 đầu mối xăng dầu trước đây hầu hết chuyển về cho các doanh nghiệp đầu ngành là chính, dẫn tới xu thế độc quyền thị trường xăng dầu.

Các doanh nghiệp xăng dầu đề xuất Bộ Công thương xem xét, nghiên cứu kỹ tác động của một số quy định trong dự thảo để điều chỉnh phù hợp, giúp thị trường xăng dầu giảm bớt các khâu trung gian, tăng tính minh bạch và hiệu quả.