Tìm lại tên Anh, khép những chờ mong

Giữa không gian tưởng niệm tại Công viên Lê Thị Riêng, mỗi nén hương được thắp lên gửi theo một niềm mong mỏi: “Tìm lại tên Anh” sau hàng chục năm chờ đợi, để những hài cốt chưa rõ danh tính được gọi đúng tên và trở về với gia đình, quê hương.

Hội nghị triển khai công tác năm 2026 của Ban Chỉ đạo quốc gia về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ diễn ra trong khuôn khổ “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ” đang được triển khai. Theo kế hoạch, hoạt động truyền thông của chiến dịch đặc biệt chú trọng thu thập thông tin từ nhân dân, cựu chiến binh, nhân chứng lịch sử và thân nhân liệt sĩ để phục vụ công tác tìm kiếm, quy tập, xác định danh tính.

Tìm lại tên Anh từ ký ức

Một buổi trưa ở Công viên Lê Thị Riêng, nắng trải trên khoảng sân trước nhà tưởng niệm. Người đến viếng chậm rãi thắp hương, nhìn những hàng tên trên bia rồi đứng lặng. Với họ, câu chuyện tìm kiếm hài cốt liệt sĩ là câu chuyện của những gia đình đã chờ đợi qua nhiều thập kỷ, của một cái tên còn thiếu trên phần mộ, của một lời hẹn chưa thể khép lại.

Ở tuổi 80, bà Tạ Thị Thanh nhắc đi nhắc lại hai chữ “mừng lắm” khi nói về những hài cốt đã được tìm thấy và xác định danh tính. Sau ngần ấy năm, khoảnh khắc biết được nơi người thân nằm lại là niềm an ủi rất lớn. Ngược lại, những trường hợp chưa thể gọi đúng tên vẫn để lại khoảng trống khó nguôi.

“Có danh tính thì mừng, còn không có danh tính thì người thân buồn lắm”, bà xúc động. Điều bà mong nhất là công việc tìm kiếm vẫn được tiếp tục, để thêm nhiều gia đình có thể đón người thân trở về. Nhắc đến những cán bộ, chiến sĩ trực tiếp làm nhiệm vụ, bà chậm rãi bày tỏ sự biết ơn vì vẫn có những người tận tâm đi tìm.

Còn với ông Nguyễn Văn Đức, ký ức lại trở thành một phần của chính hành trình tìm kiếm hôm nay. Năm 1968, khi còn rất trẻ, ông từng chứng kiến việc chôn cất tập thể tại khu vực nghĩa trang Đô Thành, thường gọi là nghĩa địa Chí Hòa, nơi sau này trở thành Công viên Lê Thị Riêng. Gần sáu thập kỷ trôi qua, địa hình đã thay đổi, nhiều dấu vết không còn nguyên vẹn, nhưng trong trí nhớ của ông vẫn còn những điểm mốc có thể lần theo.

Khi lực lượng chức năng triển khai tìm kiếm, ông Đức cung cấp những thông tin mình còn nhớ, chỉ lại các khu vực nghi có vị trí chôn cất và dõi theo quá trình khai quật. Với ông, đó là một cách góp sức cho những người đã nằm lại.

Sau khi những hài cốt đầu tiên được tìm thấy, ông Đức thổ lộ rằng bản thân cảm thấy “tâm hồn thoải mái” hơn. Một câu nói ngắn, nhưng phía sau là sức nặng của ký ức đã được giữ suốt hàng chục năm. Điều từng tận mắt chứng kiến nay có thể trở thành manh mối; một vị trí được xác định và một gia đình có thêm hy vọng.

Thực tế tại Công viên Lê Thị Riêng cho thấy lời kể của các nhân chứng, khi được đối chiếu với tư liệu lịch sử và kết quả khảo sát thực địa, đã góp phần giúp lực lượng chức năng khoanh vùng những vị trí nghi có rãnh chôn tập thể. Những tấm ảnh cũ, một dấu mốc địa hình hay ký ức còn sót lại từ năm 1968 đều có thể trở thành mảnh ghép quan trọng.

Vì lẽ đó, hành trình “tìm lại tên anh” đôi khi bắt đầu từ chính những điều tưởng đã nằm yên trong ký ức của một người dân.

Tìm lại tên Anh để trở về

Với cựu chiến binh Hồ Tôn Hoàng, 74 tuổi, hành trình tìm kiếm lại gợi nhớ những người đồng đội đã không trở về sau chiến tranh.

Từng công tác tại Sư đoàn 9, ông Hoàng tự nhận mình là người “may mắn còn lại” sau cuộc chiến. Vì thế, khi đứng trước nhà tưởng niệm, ông nghĩ nhiều đến những thế hệ đi trước đã vào chiến trường nhưng không có ngày trở lại với gia đình.

Ông Hoàng bày tỏ: “Việc tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ có ý nghĩa không chỉ với thân nhân người đã khuất mà còn với những thế hệ hôm nay và mai sau. Đằng sau cuộc sống hòa bình là những mất mát không dễ đo đếm, tìm lại từng người cũng là cách để sự hy sinh ấy được ghi nhớ bằng một tên tuổi cụ thể”.

Nhắc đến những cán bộ, chiến sĩ đang làm nhiệm vụ, ông Hoàng gọi đó bằng một hình ảnh đặc biệt: “Mặt trận hôm nay là mặt trận của hòa bình”.

Theo ông, những người đang ngày ngày rà soát tư liệu, tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ cũng thực hiện một nhiệm vụ đòi hỏi sức bền, sự cẩn trọng và trách nhiệm. Ông xúc động gửi lời chúc các lực lượng có đủ sức khỏe, đủ tâm trí để hoàn thành công việc còn nhiều gian nan.

Bà Nguyễn Thị Việt Thảo, 73 tuổi, vợ ông Hoàng, cũng không giấu được xúc động. Bà thổ lộ, bởi chồng từng là người lính và may mắn trở về sau chiến tranh, bà càng thấm thía nỗi mong mỏi của những gia đình vẫn chưa tìm được người thân.

Với bà, được sống trong hòa bình là điều đáng trân trọng, nhưng lòng biết ơn không nên chỉ dừng lại ở những ngày kỷ niệm.

Bà Thảo mong công tác tìm kiếm tiếp tục nhận được sự chung tay của các cơ quan, tổ chức và người dân, từ cung cấp thông tin, tư liệu đến những điều kiện cần thiết để lực lượng trực tiếp làm nhiệm vụ có thể bền bỉ hơn.

Nhắn nhủ thế hệ trẻ, bà bộc bạch: “Hãy ghi nhớ công ơn và biết ơn những người đã hy sinh để đất nước có được hòa bình, thống nhất. Mỗi cá nhân có thể góp sức để các lực lượng tìm kiếm hài cốt có thêm điều kiện đưa các liệt sĩ trở về với gia đình, quê hương”.

Ở Công viên Lê Thị Riêng, hành trình ấy hiện diện qua những điều rất nhỏ: một người đứng thật lâu trước những hàng tên, một đôi vợ chồng chắp tay trước nhà tưởng niệm, một nhân chứng cố gắng nhớ lại từng vị trí của gần 60 năm trước. Mỗi người mang theo một câu chuyện khác nhau nhưng cùng gặp nhau ở một mong ước: người đã hy sinh không chỉ được tìm thấy, mà còn được nhận lại tên mình.

Khi người viếng rời nhà tưởng niệm, những nén hương vẫn còn đỏ. Phía sau là những tên tuổi đã được khắc lại, phía trước vẫn còn những trường hợp chưa thể xác định. Hành trình “Tìm lại tên Anh” có thể còn dài, nhưng chỉ cần thêm một liệt sĩ được gọi đúng tên, thêm một gia đình được đón người thân trở về, từng ngày tìm kiếm đều mang thêm một ý nghĩa.

Mời bạn đọc theo dõi hành trình “Tìm lại tên Anh” và câu chuyện xúc động từ người ở lại tại đây: https://www.facebook.com/share/v/1FFtkYmqj7/