Thiếu tướng Nguyễn Thành Trung: Còn thông tin thì còn tìm, còn một khả năng thì còn xác minh

Phóng viên đã có cuộc phỏng vấn Thiếu tướng Nguyễn Thành Trung, Chính ủy Bộ Tư lệnh Thành phố Hồ Chí Minh, Phó Ban thường trực Ban Chỉ đạo tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ Thành phố Hồ Chí Minh.

Thưa Thiếu tướng, xin ông chia sẻ về Chiến dịch 500 ngày đêm, hiệu quả của chiến dịch đối với công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ trên địa bàn TP Hồ Chí Minh?

Theo tôi, điều quan trọng nhất của Chiến dịch 500 ngày đêm là chúng ta đang chạy đua với thời gian.

Chiến tranh đã lùi xa hơn nửa thế kỷ. Nhân chứng ngày càng lớn tuổi, nhiều người đã mất; địa hình thay đổi rất nhanh; tài liệu thì phân tán ở nhiều nơi, kể cả trong và ngoài nước. Nếu chúng ta không quyết liệt làm ngay thì có những thông tin hôm nay còn có thể kiểm chứng, vài năm nữa có thể không còn cơ hội.

Vì vậy, 500 ngày đêm không đơn thuần là một mốc thời gian hay một đợt cao điểm. Đây là quyết tâm chính trị, là sự huy động tổng lực để tìm kiếm, quy tập và tiến tới xác định danh tính các liệt sĩ còn thiếu thông tin, bằng tất cả những phương pháp có thể: từ hồ sơ, tài liệu, nhân chứng lịch sử đến bản đồ, ảnh hàng không, công nghệ khảo sát địa vật lý và đặc biệt là giám định ADN.

Đối với chúng tôi, phía sau mỗi bộ hài cốt là một con người, một gia đình đã chờ đợi mấy chục năm. Vì vậy, tìm được một liệt sĩ, xác định được danh tính một liệt sĩ, đưa các anh, các chị trở về với gia đình, đồng đội và quê hương chính là kết quả có ý nghĩa nhất của Chiến dịch.

Thưa Thiếu tướng, từ những thông tin ban đầu còn rời rạc, Bộ Tư lệnh TP Hồ Chí Minh đã xác minh và xác định khu vực tìm kiếm hài cốt liệt sĩ tại Công viên Lê Thị Riêng như thế nào?

Đây là một quá trình rất dài và không hề đơn giản. Thông tin ban đầu chúng tôi cùng anh Nguyễn Xuân Thắng, kiến trúc sư, có được khá rời rạc: Lời kể của các nhân chứng, những tài liệu lịch sử, sơ đồ cũ, hình ảnh. Trong khi đó, khu vực Công viên Lê Thị Riêng ngày nay đã thay đổi rất nhiều so với khu Nghĩa địa Đô Thành trước đây.

Chúng tôi xác định không thể chỉ dựa vào một nguồn thông tin để đào tìm. Bộ Tư lệnh Thành phố đã tổ chức thu thập, đối chiếu nhiều nguồn độc lập; gặp trực tiếp nhân chứng, xác định các địa vật cũ như thủy đài, hàng cây, rạch, các khu mộ, hướng đường và khu dân cư, rồi chồng ghép lên bản đồ hiện trạng. Đồng thời, phối hợp với các nhà khoa học, sử dụng những phương pháp khảo sát địa vật lý như radar xuyên đất, điện trở suất và các phương pháp kỹ thuật phù hợp, để khoanh vùng những vị trí có dấu hiệu bất thường dưới lòng đất. Khi nhiều nguồn thông tin cùng hội tụ về một khu vực, chúng tôi mới tổ chức thăm dò, khai quật và ngày 23/6/2026, những hài cốt liệt sĩ đầu tiên được phát hiện.

Thời điểm đó với chúng tôi rất đặc biệt. Bởi những dấu vết tưởng như đã mất sau gần 60 năm cuối cùng đã được nối lại.

Trong quá trình trực tiếp gặp gỡ các nhân chứng, đâu là thông tin hoặc câu chuyện khiến ông day dứt và quyết tâm phải sớm đưa các liệt sĩ trở về, thưa Thiếu tướng?

Tôi đã gặp nhiều nhân chứng, nghe rất nhiều câu chuyện. Có những người tuổi đã rất cao nhưng vẫn nhớ vị trí, hướng đi, cách chôn cất. Có những thông tin chỉ là một hàng cây, một bức tường hay một khoảng đất ngày xưa.

Điều làm tôi day dứt nhất là có những người biết đồng đội mình nằm đâu đó dưới lòng đất, nhưng suốt gần 60 năm vẫn chưa thể chỉ chính xác vị trí để đưa các anh về.

Đặc biệt, khi trực tiếp khai quật, chúng tôi chứng kiến tư thế khi được chôn của các liệt sĩ, những bộ hài cốt nằm cạnh nhau, những trường hợp có dấu vết bị trói, rồi những vật dụng rất đời thường còn lại bên cạnh như dép cao su, võng, khăn quàng cổ, lược, nhẫn... Có những di vật rất nhỏ nhưng khi cầm trên tay, chúng tôi cảm nhận rất rõ rằng đây không còn là những con số trong hồ sơ nữa. Các anh, các chị đã từng là những người trẻ tuổi, có gia đình, có cha mẹ, có quê hương và có những ước mơ của riêng mình.

Chính những điều đó thôi thúc chúng tôi phải làm nhanh hơn, nhưng phải hết sức thận trọng, khoa học. Còn thông tin thì còn tìm; còn một khả năng thì còn xác minh. Bởi thân nhân các liệt sĩ đã chờ gần 60 năm rồi, chúng ta không thể để họ phải chờ thêm chỉ vì mình chưa làm hết trách nhiệm.

Thưa Thiếu tướng, những kết quả nổi bật của Thành phố trong thời gian qua là gì, đặc biệt qua công tác tìm kiếm tại Công viên Lê Thị Riêng?

Từ ngày 23/6 đến hết ngày 25/9/2026, tại khu vực Công viên Lê Thị Riêng, lực lượng tìm kiếm đã phát hiện, quy tập được 665 bộ hài cốt liệt sĩ. Trong đó có 632 bộ hài cốt đơn và 8 mộ tập thể với tổng cộng 33 hài cốt; có 299 bộ hài cốt phát hiện cùng di vật.

Nhiều di vật có giá trị phục vụ nghiên cứu, xác minh như thẻ bài, dép cao su, võng, khăn quàng cổ, hộp tiếp đạn, nhẫn và các vật dụng cá nhân khác. Đặc biệt, một số hài cốt còn cho thấy những dấu vết, tư thế cần tiếp tục được nghiên cứu để làm rõ hoàn cảnh hy sinh.

Nhưng theo tôi, giá trị lớn nhất của kết quả này không nằm ở con số 665. Giá trị lớn nhất là chúng ta đã chứng minh rằng sau gần 60 năm vẫn còn khả năng tìm thấy các liệt sĩ nếu chúng ta quyết tâm, làm đúng phương pháp và biết kết nối tài liệu lịch sử với khoa học, công nghệ hiện đại. Mỗi hài cốt được tìm thấy cũng mở ra một hy vọng mới cho một gia đình đang mong chờ.

Thưa Thiếu tướng, công tác tìm kiếm, quy tập tại Công viên Lê Thị Riêng gặp những khó khăn gì về nhân chứng, tư liệu, địa hình và sự thay đổi của khu vực sau nhiều thập niên?

Khó khăn lớn nhất chính là thời gian. Gần 60 năm đã trôi qua. Nhiều nhân chứng trực tiếp không còn, người còn sống thì tuổi cao, trí nhớ có thể không còn đầy đủ. Tài liệu giữa các nguồn có khi khác nhau về tên địa danh, tọa độ và cách mô tả.

Địa hình cũng thay đổi gần như hoàn toàn. Nghĩa địa cũ đã trở thành công viên; đường sá, nhà cửa, công trình ngầm, cây xanh đều thay đổi. Một địa vật nhân chứng nhớ rất rõ năm 1968 nhưng đến nay có thể không còn tồn tại.

Bên cạnh đó, quá trình khai quật phải đặc biệt thận trọng. Khi gặp hài cốt, chúng tôi thực hiện theo phương pháp khảo cổ: quan sát tư thế, xác định vị trí, lập sơ đồ, chụp ảnh và số hóa hiện trạng trước khi bóc tách, quy tập và lấy mẫu ADN.

Chúng tôi luôn quán triệt một nguyên tắc: khẩn trương nhưng không nóng vội; quyết liệt nhưng phải khoa học, chính xác và tuyệt đối tôn trọng hài cốt liệt sĩ. Bởi mỗi dấu vết nếu làm mất đi thì không thể làm lại được.

Từ kết quả tại Công viên Lê Thị Riêng, TP Hồ Chí Minh sẽ mở rộng Chiến dịch 500 ngày đêm với mục tiêu, phạm vi và phương pháp triển khai ra sao, thưa ông?

Kết quả tại Công viên Lê Thị Riêng cho chúng tôi thêm một kinh nghiệm rất quan trọng: những địa điểm đã tìm kiếm trước đây nhưng chưa có kết quả không có nghĩa là không còn hài cốt liệt sĩ. Nếu có thêm tài liệu mới, nhân chứng mới và phương pháp khoa học, công nghệ mới thì cần phải nghiên cứu lại.

Vì vậy, Thành phố tiếp tục rà soát những khu vực nghi có mộ liệt sĩ, đặc biệt là các địa điểm chôn cất tập thể; đồng thời mở rộng việc thu thập hồ sơ trong nước và nước ngoài, khai thác tài liệu từ phía Hoa Kỳ và các nguồn liên quan đến chiến tranh Việt Nam.

Phương pháp của chúng tôi là kết hợp 5 nguồn: hồ sơ - nhân chứng - bản đồ, ảnh tư liệu - khoa học công nghệ - ADN. Các nguồn này phải kiểm chứng, bổ trợ cho nhau trước khi quyết định tổ chức tìm kiếm. Song song với tìm kiếm là xây dựng cơ sở dữ liệu ADN thân nhân liệt sĩ. Thành phố đã tổ chức lấy và bàn giao hơn 7.000 mẫu sinh phẩm ADN để phục vụ đối sánh, xác định danh tính. Mục tiêu cuối cùng không phải chỉ là tìm được hài cốt. Tìm được nhưng chưa biết tên thì hành trình vẫn chưa kết thúc. Chúng tôi mong muốn từ ADN và các nguồn hồ sơ, di vật, ngày càng nhiều liệt sĩ được trả lại tên, được trở về với gia đình.

Ông muốn gửi gắm điều gì đến các cựu chiến binh, nhân chứng lịch sử và người dân đang nắm giữ thông tin về nơi chôn cất liệt sĩ nhưng chưa có điều kiện cung cấp cho cơ quan chức năng?

Tôi tha thiết mong các cô, các chú cựu chiến binh, nhân chứng lịch sử và bà con nhân dân, dù thông tin mình đang có chỉ là một ký ức rất nhỏ, cũng xin hãy cung cấp cho cơ quan chức năng.

Đừng nghĩ rằng thông tin của mình không quan trọng. Một cái cây, một con đường, một bờ mương, một ngôi nhà cũ, một người từng tham gia chôn cất, một bức ảnh, một lá thư, một tấm bản đồ hay chỉ một câu chuyện nghe lại từ cha mẹ... đôi khi chính là mắt xích mà chúng tôi còn thiếu để tìm ra vị trí của các liệt sĩ.

Thời gian không chờ chúng ta. Nhân chứng lịch sử ngày càng ít đi. Vì vậy, nếu còn nhớ, xin hãy kể lại; nếu còn tài liệu, xin hãy cung cấp; nếu biết một địa điểm nghi có liệt sĩ, xin hãy báo cho cơ quan chức năng.

Chúng tôi sẽ tiếp nhận, kiểm chứng từng thông tin một cách thận trọng, khoa học và trách nhiệm. Đó không chỉ là trách nhiệm của Lực lượng vũ trang Thành phố hay của những người đang trực tiếp làm nhiệm vụ hôm nay. Đó là trách nhiệm, là đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” của thế hệ chúng ta đối với những người đã hy sinh vì Tổ quốc. Và chúng tôi sẽ tiếp tục đi tìm khi vẫn còn thông tin, vẫn còn hy vọng và vẫn còn những liệt sĩ chưa trở về.

Trân trọng cảm ơn Thiếu tướng!

Nguồn: https://baotintuc.vn/thieu-tuong-nguyen-thanh-trung-con-thong-tin-thi-con-tim-con-mot-kha-nang-thi-con-xac-minh-post1389376.html