Thành lập thành phố Đồng Nai là cấp thiết: Từ thương cảng sầm uất đến bệ phóng phát triển bền vững

XƯA CÓ THƯƠNG CẢNG SẦM UẤT NHẤT NAM BỘ

Theo Chủ tịch UBND tỉnh Đồng Nai Nguyễn Văn Út, với dân số hơn 4,49 triệu người và diện tích tự nhiên hơn 12.737 km², Đồng Nai có không gian phát triển rộng và nguồn lực xã hội dồi dào. Năm 2025, quy mô GRDP của Đồng Nai đạt gần 677.932,31 tỉ đồng, xếp thứ 4 cả nước, chỉ sau Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh và Hải Phòng; thu ngân sách trên 102.962 tỉ đồng; GRDP bình quân đầu người đạt 152,8 triệu đồng/người, đóng góp 5% GDP của cả nước. "Những chỉ số này phản ánh rõ vai trò ngày càng quan trọng của Đồng Nai trong cấu trúc kinh tế quốc gia, đồng thời cho thấy dư địa lớn để phát triển lên tầm đô thị quy mô lớn", ông Nguyễn Văn Út cho hay.

Ngoài ra, Đồng Nai có vị trí địa lý đặc biệt quan trọng trong cấu trúc phát triển của khu vực phía nam và cả nước, là điểm giao thoa của nhiều hành lang kinh tế và trục kết nối chiến lược, liên kết trực tiếp với TP. Hồ Chí Minh và giữ vai trò cầu nối giữa Đông Nam bộ với Tây nguyên, duyên hải Nam Trung bộ, đồng thời lan tỏa mạnh mẽ đến khu vực ĐBSCL.

Với vị trí đó, Đồng Nai không chỉ là cửa ngõ giao thương quan trọng mà còn là đầu mối điều phối các dòng lưu chuyển hàng hóa, dịch vụ, đầu tư trong toàn vùng phía nam. "Ngược dòng lịch sử, từ thế kỷ 17 - 18, Nông Nại đại phố (cù lao Hiệp Hòa, thuộc phường Trấn Biên, Đồng Nai) từng là một trong những thương cảng sầm uất bậc nhất của Nam bộ, đóng vai trò trung tâm giao thương quan trọng của khu vực", Chủ tịch UBND tỉnh Đồng Nai cho biết.

Ông Trần Quang Toại, Chủ tịch Hội Sử học Đồng Nai, cho biết thêm cù lao Hiệp Hòa là một cù lao độc đáo nằm trên sông Đồng Nai, mang bề dày lịch sử và văn hóa phong phú. Trên cù lao có gần 20 di tích, trong đó 3 di tích lịch sử cấp quốc gia là chùa Đại Giác, Thất Phủ Cổ Miếu và đền thờ Nguyễn Hữu Cảnh; 2 di sản văn hóa phi vật thể được đưa vào Danh mục cấp quốc gia. Vì vậy vào cuối năm 2025, Hội Sử học Đồng Nai đề xuất với Sở VH-TT-DL xem xét và chấp thuận chủ trương lập hồ sơ xếp hạng "Cù lao di sản" hoặc "Cù lao di sản lịch sử, văn hóa".

NAY CÓ SÂN BAY QUỐC TẾ LỚN NHẤT NƯỚC

Nếu năm xưa, Đồng Nai có cù lao Hiệp Hòa là thương cảng sầm uất bậc nhất miền Nam thì hiện nay địa phương có sân bay Long Thành, sân bay quốc tế lớn nhất Việt Nam, nằm ở xã Long Thành.

Theo quy hoạch tỉnh Đồng Nai thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050, tỉnh sẽ hoàn thiện hệ thống hạ tầng giao thông kết nối sân bay Long Thành với hệ thống đường cao tốc, đường sắt quốc gia và vùng; đảm bảo kết nối hạ tầng đa phương thức giữa sân bay Long Thành với TP. Hồ Chí Minh; đồng thời phát triển toàn diện hệ sinh thái dịch vụ hàng không hiện đại, đồng bộ trong phạm vi sân bay Long Thành và khu vực lân cận, hướng tới hình thành "thành phố sân bay Long Thành" trở thành trung tâm dịch vụ, logistics và trung chuyển khu vực Đông Nam Á.

Thời gian qua, địa phương đã tập trung nguồn lực xây dựng hạ tầng kết nối với sân bay Long Thành bằng việc đầu tư hàng chục ngàn tỉ đồng mở rộng các tuyến tỉnh lộ ở Nhơn Trạch, Long Thành… để tăng kết nối với TP. Hồ Chí Minh, xây dựng các cây cầu bắc qua sông Đồng Nai nối 2 địa phương Đồng Nai - TP. Hồ Chí Minh. Bên cạnh đó, các tuyến metro cũng được khởi động, đặc biệt là tuyến Suối Tiên - Trung tâm chính trị hành chính tỉnh Đồng Nai - sân bay Long Thành.

Ngoài ra, các dự án hạ tầng của TP. Hồ Chí Minh và quốc gia cũng đều hướng về sân bay Long Thành như đường vành đai 3, vành đai 4; cao tốc Biên Hòa - Vũng Tàu, cao tốc Bến Lức - Long Thành, mở rộng cao tốc TP. Hồ Chí Minh - Long Thành; metro Thủ Thiêm - Long Thành; đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam theo quy hoạch sẽ đi giữa sân bay Long Thành rồi tiến về TP. Hồ Chí Minh. "Có thể nói, hiện nay mọi ngả đường đều hướng về sân bay Long Thành. Với vị thế là tâm điểm kết nối của các trục cao tốc huyết mạch và tuyến metro chiến lược, Long Thành không chỉ mở ra cánh cửa giao thương quốc tế qua dự án siêu sân bay mà còn cam kết kiến tạo một hệ sinh thái hạ tầng đồng bộ, hiện đại; sẵn sàng trở thành động lực tăng trưởng mới, đưa địa phương vươn mình thành một đô thị sân bay tầm cỡ trong tương lai gần", ông Lê Hoàng Sơn, Chủ tịch UBND xã Long Thành, cho hay.

CÁC TIÊU CHUẨN LÊN THÀNH PHỐ ĐỀU ĐẠT

Nói đến các tiêu chuẩn lên thành phố, Phó chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Đồng Nai Nguyễn Kim Long khẳng định: "Đồng Nai không chỉ có tiềm năng để đạt, mà đã đạt trên thực tế". 

Thứ nhất, theo quy định về quy mô dân số, tối thiểu phải 2,5 triệu người, hiện Đồng Nai có gần 4,5 triệu người. Thứ hai, diện tích tự nhiên từ 2.500 km² trở lên, thì Đồng Nai hiện rộng 12.737,18 km2 (đạt 509,5% tiêu chuẩn). Thứ ba, tỷ lệ số phường trên tổng số đơn vị hành chính cấp xã phải đạt từ 30% trở lên. Tỉnh Đồng Nai có 95 đơn vị hành chính cấp xã, trong đó có 23 phường, nhưng có 10 xã đã hội đủ điều kiện, tiêu chí để phát triển lên phường, tỷ lệ đạt 34,73%. 

Thứ tư, về tỷ lệ đô thị hóa, tiêu chuẩn yêu cầu từ 45%, Đồng Nai đạt 56,99%. Thứ năm, về vị trí, chức năng trong quy hoạch được cấp có thẩm quyền xác định, Đồng Nai đã được xác định là trung tâm công nghiệp, logistics, đầu mối giao thông quan trọng, có vai trò thúc đẩy phát triển của vùng và cả nước, gắn với định hướng phát triển đô thị sân bay Long Thành.

Cũng theo ông Long, đối với tiêu chí đô thị loại I (tiêu chuẩn thứ sáu), tỉnh Đồng Nai đã hoàn thiện hồ sơ gửi Bộ Xây dựng thẩm định, công nhận. Qua đánh giá, Đồng Nai cơ bản đạt 13/15 tiêu chí (theo quy định, chỉ cần đạt 12/15 tiêu chí là đã đủ điều kiện). Tiêu chuẩn cuối cùng về cơ cấu và trình độ phát triển kinh tế - xã hội, Đồng Nai đạt đầy đủ các chỉ báo thành phần: tự cân đối ngân sách; tỷ trọng công nghiệp - xây dựng và dịch vụ đạt 81,39%; thu nhập bình quân đầu người 3 năm gần nhất đều cao hơn bình quân cả nước; tốc độ tăng trưởng GRDP 3 năm gần nhất đều đạt hoặc vượt tốc độ tăng GDP cả nước; tỷ lệ hộ nghèo thấp hơn mức bình quân cả nước. 

>>> Xin mời quý vị đón xem Thời sự HTV lúc 20 giờ và Chương trình Thế giới 24G lúc 20 giờ 30 phút mỗi ngày trên kênh HTV9