SME Nhật Bản "khát" người kế nghiệp: Cơ hội vàng cho doanh nghiệp Việt Nam đầu tư, M&A

Hàng chục ngàn doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME) tại Nhật Bản đang đứng trước nguy cơ phải đóng cửa vì thiếu người kế nghiệp, dù nhiều doanh nghiệp trong số đó vẫn đang hoạt động có lãi. Thực trạng này đang mở ra một cánh cửa hiếm có cho doanh nghiệp Việt Nam tham gia mua bán - sáp nhập (M&A) và đầu tư vào một trong những thị trường phát triển nhất châu Á.

Thông tin trên được đưa ra tại buổi giao lưu, kết nối giữa Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa TP. Hồ Chí Minh (HCM-SME) và Hiệp hội Doanh nghiệp Việt Nam tại Nhật Bản (VJBA), diễn ra chiều 3/9.

Lực lượng doanh nghiệp nhỏ và vừa: Đông nhưng chưa mạnh

Theo ông Phạm Văn Triêm - Chủ tịch HCM-SME, doanh nghiệp nhỏ và vừa hiện chiếm khoảng 98% tổng số doanh nghiệp đang hoạt động tại Việt Nam. Riêng TP. Hồ Chí Minh có gần 500.000 doanh nghiệp, đóng góp khoảng 37% GRDP của thành phố và tạo việc làm cho gần 5 triệu lao động. Đây là lực lượng đông đảo, năng động, có nhu cầu rất lớn về mở rộng thị trường, tiếp cận công nghệ, mô hình quản trị và tìm kiếm đối tác đầu tư.

Ông Triêm cho biết, cộng đồng doanh nghiệp nhỏ và vừa TP. Hồ Chí Minh mới được kiện toàn tròn một năm sau khi sáp nhập từ Bà Rịa - Vũng Tàu, tổ chức Đại hội lần thứ nhất vào tháng 10-2025. Việc chủ động kết nối với cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam ở nước ngoài, trong đó có Nhật Bản, nằm trong định hướng mở rộng hợp tác quốc tế của hiệp hội. Trước đó, HCM-SME cũng đã làm việc và ký kết biên bản ghi nhớ (MOU) với các hiệp hội doanh nghiệp tại Hàn Quốc, Trung Quốc và Malaysia, trong đó phía Hàn Quốc đã có nhiều hoạt động hỗ trợ thiết thực cho doanh nghiệp Việt Nam.

Nhật Bản đối mặt khủng hoảng người kế nghiệp

Ở chiều ngược lại, bà Tống Thị Kim Giao - Chủ tịch VJBA, phân tích thực trạng đáng lo ngại của cộng đồng doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Nhật Bản. Nước này hiện có khoảng 3,57 triệu doanh nghiệp SME - cũng chiếm tới 98% tổng số doanh nghiệp - nhưng đang đối mặt với tình trạng già hóa nghiêm trọng: khoảng 52% chủ doanh nghiệp đã trên 60 tuổi, trong khi gần 50% doanh nghiệp chưa tìm được người tiếp quản do thế hệ trẻ không còn mặn mà với việc nối nghiệp gia đình.

Hệ quả là mỗi tháng có khoảng 1.000 SME tại Nhật Bản phải đóng cửa, tập trung chủ yếu ở các lĩnh vực bán buôn, bán lẻ, xây dựng, chế tạo và dịch vụ - trong đó không ít doanh nghiệp vẫn đang kinh doanh có lãi. Khoảng trống trong chuyển giao thế hệ này đang tạo ra một thị trường M&A tiềm năng mà các nhà đầu tư nước ngoài, bao gồm Việt Nam, có thể khai thác.

Theo bà Giao, trước áp lực thiếu lao động và người kế nghiệp, nhiều doanh nghiệp Nhật Bản đang tính đến việc dịch chuyển cơ sở sản xuất ra nước ngoài để duy trì hoạt động. Đây chính là cơ hội cho Việt Nam, quốc gia có lực lượng lao động trẻ, đủ khả năng tiếp thu công nghệ và tham gia quá trình chuyển đổi số cùng doanh nghiệp Nhật.

Tại chương trình, Ông Tạ Đức Minh, Tham tán thương mại – thương vụ Việt Nam tại Nhật Bản kỳ vọng hoạt động trao đổi, kết nối doanh nghiệp Việt Nam - Nhật Bản sẽ được duy trì thường xuyên, từng bước đi vào chiều sâu, tạo ra những cơ hội hợp tác cụ thể. Đồng thời, nhấn mạnh, doanh nghiệp trong nước khi muốn đưa hàng hóa hay mở rộng dịch vụ sang Nhật Bản cần tìm hiểu kỹ quy định pháp lý, tiêu chuẩn kiểm định chất lượng và văn hóa kinh doanh bản địa.

Tiếp cận "hai thị trường" từ một thương vụ đầu tư

Giới chuyên gia nhận định, nếu khai thác tốt cơ hội này, một doanh nghiệp Việt Nam sau khi đầu tư vào Nhật Bản có thể đồng thời tiếp cận hai thị trường: công nghệ, kinh nghiệm quản trị và hệ thống khách hàng sẵn có tại Nhật Bản có thể trở thành nền tảng để doanh nghiệp mở rộng hoạt động về Việt Nam; ngược lại, sản phẩm và nguồn nhân lực Việt Nam cũng có thêm "cánh cửa" để thâm nhập sâu hơn vào thị trường Nhật Bản.

Bà Giao cho rằng, mối quan hệ hợp tác Việt - Nhật hiện đã bước sang một giai đoạn mới. Phía Nhật Bản không còn nhìn Việt Nam đơn thuần như một công xưởng gia công, sản xuất, mà đang tìm kiếm một đối tác đồng hành lâu dài. Với kinh nghiệm nhiều năm sinh sống, học hỏi và vận hành doanh nghiệp tại Nhật, VJBA khẳng định sẵn sàng làm cầu nối, hỗ trợ doanh nghiệp hai nước tìm hiểu và đầu tư lẫn nhau.

Bước đi tiếp theo

Ông Phạm Văn Triêm cho biết, đây mới là ngày làm việc đầu tiên giữa HCM-SME và VJBA, nhưng hai bên đã có sự chuẩn bị kỹ lưỡng để tìm kiếm cơ hội hợp tác đầu tư. Trong thời gian tới, HCM-SME dự kiến sẽ đồng hành cùng cộng đồng doanh nghiệp người Việt tại Nhật Bản tổ chức các chuyến tham quan, học hỏi mô hình lẫn nhau, đồng thời mời cộng đồng doanh nghiệp Việt và các Tham tán thương mại Việt Nam tại Nhật Bản đến tham quan mô hình hoạt động tại TP. Hồ Chí Minh.

Với quy mô gần 3,6 triệu SME đang cần lời giải cho bài toán kế nghiệp, thị trường Nhật Bản được xem là "mảnh đất" còn nhiều dư địa cho doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt trong bối cảnh hai nước đang hướng tới quan hệ hợp tác kinh tế sâu rộng và bền vững hơn.

>>> Xin mời quý vị đón xem Thời sự HTV lúc 20 giờ và Chương trình Thế giới 24G lúc 20 giờ 30 phút mỗi ngày trên kênh HTV9