Sắc màu Việt Nam - Khi thanh âm di sản cất lời cùng thời đại

Từ kho tàng thanh âm ngàn năm của cha ông

Nhạc cụ truyền thống Việt Nam là một thế giới phong phú và đa dạng, gắn liền với đời sống sinh hoạt, lễ hội cũng như đời sống tâm linh của các cộng đồng dân cư trải dài từ Bắc chí Nam. Mỗi vùng miền đều đóng góp những sắc thái âm nhạc độc đáo vào kho tàng chung của dân tộc.

Miền Bắc và đồng bằng Bắc Bộ: Nổi bật với các nhạc khí như đàn tranh, đàn bầu, sáo trúc, đàn tỳ bà, đàn nhị, đàn đáy... Trong sân khấu chèo hay tuồng, bộ trống giữ vai trò giữ nhịp cốt yếu với trống đế, trống chầu, trống chiến.

Vùng đại ngàn Tây Nguyên: Đậm đà bản sắc núi rừng với đàn T'rưng, đàn Chapi, đàn Klông pút và âm thanh vang vọng của dàn đàn đá.

Vùng cao Tây Bắc: Rộn ràng tiếng khèn cùng muôn vàn điệu sáo như sáo mèo, sáo pỉ...

Nhạc cụ Việt Nam không chỉ bao gồm những sáng tạo độc bản như đàn bầu hay đàn đáy, mà còn thể hiện tinh thần rộng mở qua việc tiếp thu và cải tiến các nhạc khí ngoại nhập. Đàn guitar phím lõm – một phát kiến tài hoa của các nghệ nhân cải lương – là minh chứng rõ nét cho khả năng biến tấu nhạc cụ phương Tây để diễn tả trọn vẹn ngữ điệu tiếng Việt.

Đứng trước nỗi lo nhạc cụ truyền thống bị mai một trước sự bùng nổ của các dòng nhạc Pop, Rap hay EDM, TS. NSƯT Hải Phượng đã đưa ra những góc nhìn cởi mở và giàu tâm huyết về con đường phát triển của di sản âm nhạc.

Tiếng lòng dân tộc và ngôn ngữ âm nhạc độc đáo

Một trong những nét đặc sắc nhất của nhạc cụ truyền thống Việt Nam chính là khả năng "mô phỏng" tiếng nói con người. Tiếng Việt vốn là ngôn ngữ giàu thanh điệu với sáu dấu giọng trầm bổng như một giai điệu.

Để biểu diễn thành công một tác phẩm truyền thống, người nghệ sĩ không chỉ đơn thuần đánh đúng nốt nhạc mà phải làm sao cho cây đàn cất lên được đúng "thanh âm" của lời nói. Nhờ kỹ thuật nhấn, xơ, nhấn mộc hay luyến láy tinh tế, mỗi cây đàn dân tộc đều sở hữu khả năng bộc lộ những sắc thái tình cảm sâu lắng và tinh tế nhất của người Việt.

Hiện nay, công tác trao truyền và đào tạo nhạc cụ dân tộc đang được triển khai bài bản tại ba trung tâm lớn: Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam (Hà Nội), Học viện Âm nhạc Huế và Nhạc viện TP. Hồ Chí Minh. Bên cạnh đó, các câu lạc bộ và lớp học không chuyên cũng thu hút đông đảo bạn trẻ tìm đến bằng sự tò mò và niềm yêu thích khám phá.

Bước vào đời sống hiện đại và phát triển công nghiệp văn hóa

Trước sự bùng nổ của các dòng nhạc hiện đại như Pop, Rap, Hip-hop hay EDM, nhạc cụ truyền thống từng đứng trước nỗi lo bị lãng quên. Tuy nhiên, thực tế cho thấy di sản âm nhạc đang có những bước chuyển mình mạnh mẽ để hòa nhập vào đời sống đương đại.

Nhiều nghệ sĩ trẻ đã chủ động kết hợp chất liệu dân tộc với âm hưởng hiện đại để tạo nên những sản phẩm "hit", thu hút hàng triệu lượt nghe. Các show diễn văn hóa độc đáo như Làng tôi, À Ố Show, The Mist, Chảo Show hay các chương trình nghệ thuật cộng đồng tại đường sách, nhà hát... đã chứng minh sức hút thương mại lớn của âm nhạc dân tộc.

Trong định hướng phát triển công nghiệp văn hóa, nhạc cụ truyền thống chính là "chìa khóa" tạo nên sự khác biệt khi vươn ra thế giới. Bạn bè quốc tế luôn tìm kiếm những giá trị văn hóa độc bản, chưa từng quen thuộc. Việc giữ gìn bản sắc kết hợp với tư duy sáng tạo hiện đại không chỉ giúp nhạc cụ dân tộc giữ vững vị thế ở thị trường nội địa mà còn tự tin khẳng định vị thế trên trường quốc tế.