Tại phiên thảo luận ở hội trường về dự án Luật Thỏa thuận quốc tế (sửa đổi), các đại biểu Quốc hội đánh giá dự thảo Luật đã được sửa đổi toàn diện, kịp thời thể chế hóa đường lối đối ngoại và hội nhập quốc tế của Đảng. Đáng chú ý, dự thảo thể hiện sự chuyển đổi từ tư duy quản lý hành chính sang tư duy kiến tạo, phát triển, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho các cơ quan, tổ chức và địa phương chủ động triển khai hoạt động hợp tác quốc tế.
Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật Thỏa thuận quốc tế (sửa đổi)
Phân cấp, phân quyền phải đi đôi với kiểm soát quyền lực
Quan tâm đến việc dự thảo mở rộng thẩm quyền ký kết thỏa thuận quốc tế đến cấp xã và các đơn vị, nhiều đại biểu cho rằng, phân cấp, phân quyền là cần thiết nhưng phải có cơ chế kiểm soát phù hợp. Việc mở rộng chủ thể ký kết cần được đặt trong khuôn khổ pháp lý chặt chẽ, tránh phát sinh những rủi ro ảnh hưởng đến lợi ích quốc gia.
Đại biểu Lương Đình Hưng, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Nghệ An, đề nghị rà soát kỹ các quy định trong dự thảo, bảo đảm nguyên tắc phân cấp nhưng không buông lỏng, giao quyền nhưng phải kiểm soát được quyền lực. Yêu cầu này đặc biệt quan trọng đối với những thỏa thuận liên quan đến quốc phòng, an ninh hoặc có nội dung liên ngành, phức tạp, nhạy cảm.
Các đại biểu Quốc hội đóng góp ý kiến nhằm hoàn thiện dự thảo Luật
Cùng quan tâm đến vấn đề này, đại biểu Sùng A Lềnh, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Lào Cai, nhấn mạnh yêu cầu xác định rõ đối tác ký kết đối với các xã khu vực biên giới. Theo đó, việc lựa chọn đối tác cần căn cứ vào chức năng, thẩm quyền và nội dung hợp tác, đồng thời bảo đảm phù hợp với các điều ước quốc tế có liên quan.
Đại biểu cũng đề nghị phân biệt rõ hoạt động giao lưu, kết nghĩa thông thường với những nội dung có khả năng tác động trực tiếp đến công tác quản lý biên giới, quốc phòng, an ninh. Đối với nhóm nội dung nhạy cảm này, dự thảo cần quy định cụ thể các trường hợp phải lấy ý kiến cơ quan liên quan và trách nhiệm rà soát trước khi trình ký.
Hoàn thiện quy định về bản chất pháp lý của thỏa thuận quốc tế
Việc mở rộng thẩm quyền ký kết thỏa thuận quốc tế đặt ra yêu cầu kiểm soát chặt chẽ
Bên cạnh cơ chế phân cấp, phân quyền, tính an toàn pháp lý của các thỏa thuận quốc tế cũng là nội dung được nhiều đại biểu quan tâm. Các ý kiến đề nghị hoàn thiện quy định về bản chất pháp lý của thỏa thuận quốc tế theo hướng hài hòa, cân bằng và áp dụng thống nhất đối với tất cả các bên ký kết.
Đại biểu Hoàng Văn Nghĩa, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Quảng Ngãi, lưu ý nguy cơ một thỏa thuận dù không chủ đích vẫn có thể tạo ra nghĩa vụ pháp lý cho bên ký kết nước ngoài, từ đó có khả năng bị cơ quan tài phán quốc tế xem xét là văn bản có tính ràng buộc.
Để hạn chế nguy cơ này, đại biểu đề nghị chỉnh sửa khoản 1 Điều 2 và khoản 2 Điều 6 theo hướng quy định thỏa thuận quốc tế không làm phát sinh, thay đổi hoặc chấm dứt quyền, nghĩa vụ của các bên ký kết theo nghĩa vụ quốc tế.
Giải trình trước Quốc hội, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Hoài Trung cho biết, việc sửa đổi Luật nhằm đáp ứng chủ trương đưa đối ngoại và hội nhập quốc tế trở thành nhiệm vụ trọng yếu, thường xuyên. Dự án Luật tập trung thể chế hóa các chủ trương mới về phân cấp, phân quyền, cắt giảm thủ tục hành chính, tháo gỡ những điểm nghẽn, qua đó tạo điều kiện thuận lợi hơn cho các cơ quan, tổ chức và địa phương chủ động triển khai hoạt động hợp tác quốc tế.
Đối với yêu cầu phòng ngừa rủi ro pháp lý quốc gia, Bộ trưởng cho biết Ban soạn thảo sẽ nghiên cứu thể hiện rõ trong Luật nguyên tắc thỏa thuận quốc tế không làm phát sinh quyền, nghĩa vụ pháp lý của Việt Nam theo pháp luật quốc tế.
Việc hoàn thiện dự án Luật theo hướng vừa mở rộng quyền chủ động cho các cơ quan, địa phương, vừa tăng cường cơ chế kiểm soát và bảo đảm an toàn pháp lý được kỳ vọng góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động đối ngoại, hội nhập quốc tế trong tình hình mới.