Quốc hội nghe báo cáo về các dự án luật trong lĩnh vực hình sự

Cụ thể, Quốc hội nghe Đại tướng Lương Tam Quang, Bộ trưởng Bộ Công an thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ trình bày tờ trình về 2 dự án: Bộ luật Hình sự (sửa đổi); Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi); nghe Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao trình bày Tờ trình về dự án Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi).

Vừa bảo đảm tính nhân đạo, khoan hồng, vừa bảo đảm tính răn đe, nghiêm khắc

Bộ luật Hình sự (sửa đổi) được xây dựng nhằm tiếp tục thể chế hóa đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng về công tác phòng, chống tội phạm trong điều kiện xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong giai đoạn mới, đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, hội nhập quốc tế, vừa bảo đảm tính nhân đạo, khoan hồng, vừa bảo đảm tính răn đe, nghiêm khắc, góp phần đắc lực vào việc bảo vệ chế độ, bảo vệ quyền con người, bảo vệ lợi ích của Nhà nước và tổ chức, góp phần bảo vệ trật tự, an toàn xã hội, thúc đẩy phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, bảo đảm cho mọi người được sống trong một môi trường xã hội và môi trường sinh thái an toàn, lành mạnh.

Luật được xây dựng trên quan điểm: Bảo đảm sự lãnh đạo toàn diện của Đảng trong xây dựng và hoàn thiện pháp luật hình sự; thể chế hóa đầy đủ, kịp thời các quan điểm, chủ trương, đường lối của Đảng về phòng, chống tội phạm và cải cách tư pháp, đổi mới sáng tạo, phát triển kinh tế tư nhân, kinh tế nhà nước, bảo vệ môi trường...

Tôn trọng, bảo vệ và bảo đảm quyền con người, quyền công dân; lấy con người làm trung tâm, bảo đảm các nguyên tắc cơ bản như bình đẳng trước pháp luật, suy đoán vô tội, phân hóa trách nhiệm hình sự, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể trong xã hội.

Kết hợp chặt chẽ giữa trừng trị nghiêm minh và khoan hồng, nhân đạo. Đối với các tội phạm đặc biệt nguy hiểm, có tổ chức, xuyên quốc gia cần xử lý nghiêm khắc; đồng thời mở rộng áp dụng các chính sách khoan hồng đối với người phạm tội ít nghiêm trọng, thành khẩn khai báo, tích cực hợp tác với cơ quan có thẩm quyền, tích cực khắc phục hậu quả và bồi thường thiệt hại.

Bám sát thực tiễn, chủ động dự báo xu hướng tội phạm. Việc sửa đổi, bổ sung phải xuất phát từ yêu cầu thực tiễn đấu tranh phòng, chống tội phạm, đồng thời dự báo các loại tội phạm trong tình hình mới, đặc biệt trong các lĩnh vực công nghệ cao, tài chính, môi trường, khai thác tài nguyên.

Bảo đảm tính rõ ràng, minh bạch, kế thừa và khả thi của quy định pháp luật. Các quy định của Bộ luật Hình sự (sửa đổi) phải cụ thể, dễ hiểu, dễ áp dụng, hạn chế tối đa việc suy diễn, bảo đảm kỹ thuật lập pháp chặt chẽ, thống nhất; kế thừa các quy định còn phù hợp của Bộ luật Hình sự hiện hành.

Bảo đảm phân hóa hợp lý trách nhiệm hình sự, trách nhiệm hành chính. Cần phân định rõ giữa tội phạm và vi phạm hành chính, kỷ luật; giữa các mức độ nguy hiểm khác nhau của hành vi, từ đó áp dụng các chế tài tương xứng, bảo đảm công bằng và hiệu quả trong xử lý.

Tiếp thu có chọn lọc kinh nghiệm quốc tế. Việc tham khảo các chuẩn mực và kinh nghiệm lập pháp quốc tế cần được thực hiện trên cơ sở phù hợp với điều kiện chính trị, kinh tế, xã hội và truyền thống pháp lý của Việt Nam.

Dự thảo Bộ luật gồm 3 phần, 25 chương, 415 điều; so với Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017, 2024, 2025), đã bỏ 8 điều luật, bổ sung 14 điều luật mới, sửa đổi 307 điều luật, giữ nguyên 100 điều luật.

Dự thảo đã sửa đổi, bổ sung quy định liên quan đến tội phạm; sửa đổi, bổ sung các quy định về hình phạt; sửa đổi, bổ sung các quy định về loại trừ trách nhiệm hình sự, tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự, miễn trách nhiệm hình sự và thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự; sửa đổi các quy định của Bộ luật để bảo đảm đồng bộ, thống nhất, khả thi và kỹ thuật lập pháp;…

Kiện toàn hệ thống cơ quan điều tra

Dự án Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi) được xây dựng và ban hành nhằm thể chế hóa chủ trương, quan điểm của Đảng; kiện toàn hệ thống cơ quan điều tra; hoàn thiện quy định về nhiệm vụ, quyền hạn, thẩm quyền điều tra; tháo gỡ các vướng mắc, bất cập trong thực tiễn.

Quan điểm chỉ đạo sửa đổi Luật là thể chế chủ trương, quan điểm của Đảng về sắp xếp tổ chức, bộ máy Nhà nước, cụ thể hoá Hiến pháp năm 2013; kế thừa các quy định còn phù hợp, khắc phục những vướng mắc, bất cập trong thực tiễn.

Về phạm vi điều chỉnh, Luật quy định về nguyên tắc tổ chức điều tra hình sự, tổ chức bộ máy, nhiệm vụ, quyền hạn của Cơ quan điều tra, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra; Điều tra viên và các chức danh khác trong điều tra hình sự, quan hệ phân công, phối hợp và kiểm soát trong hoạt động điều tra hình sự, bảo đảm điều kiện cho hoạt động điều tra hình sự và trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan.

Đối tượng áp dụng của luật là: Cơ quan điều tra, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra; Thủ trưởng, Phó Thủ trưởng, Điều tra viên, Cán bộ điều tra của Cơ quan điều tra; cấp trưởng, cấp phó và cán bộ điều tra của cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra; cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan.

Bảo đảm quyền con người, quyền công dân và tăng cường kiểm soát quyền lực

Về dự án Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi), sau hơn 8 năm thi hành, Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 đã bộc lộ một số hạn chế, nhất là về thủ tục còn phức tạp, thủ tục rút gọn chưa phát huy đầy đủ hiệu quả, quy định về chứng cứ điện tử và tố tụng trên môi trường số chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn. Trong khi đó, yêu cầu cải cách tư pháp, xây dựng Nhà nước pháp quyền, chuyển đổi số, đấu tranh phòng, chống tội phạm và hội nhập quốc tế đặt ra những yêu cầu mới. Vì vậy, dự án luật được xây dựng lần này theo hướng tinh gọn, hiện đại, hiệu quả, đồng thời bảo đảm quyền con người, quyền công dân và tăng cường kiểm soát quyền lực.

Dự thảo đã được báo cáo, xin ý kiến cấp có thẩm quyền và tiếp tục được VKSND tối cao phối hợp với các bộ, ngành, cơ quan hữu quan hoàn thiện. Dự thảo gồm 514 điều, trong đó tập trung vào một số nhóm vấn đề lớn như: Đổi mới thủ tục tố tụng theo hướng tinh gọn, hiệu quả. Dự thảo đơn giản hóa một số thủ tục, giảm giấy tờ, yêu cầu chứng thực không cần thiết và chuẩn hóa quy trình tố tụng. Đặc biệt, đổi mới và mở rộng thủ tục rút gọn, trong đó quy định thủ tục rút gọn bắt buộc, rút gọn trong giai đoạn xét xử phúc thẩm và bổ sung trường hợp bị can, bị cáo tự nguyện nhận tội, chấp nhận hình phạt để được hưởng chính sách khoan hồng. Việc áp dụng phải bảo đảm tự nguyện, được giải thích đầy đủ về quyền, nghĩa vụ và hậu quả pháp lý; lời nhận tội phải phù hợp với các chứng cứ khách quan khác và không được là chứng cứ duy nhất để buộc tội, kết tội.

Tăng cường phân hóa và thực hiện chính sách khoan hồng. Dự thảo bổ sung nguyên tắc phân hóa thủ tục tố tụng, cho phép lựa chọn thủ tục phù hợp với tính chất, mức độ hành vi, nhân thân, thái độ khai báo, mức độ hợp tác và việc khắc phục hậu quả. Đồng thời, bổ sung các trường hợp khởi tố theo yêu cầu của bị hại, trường hợp không khởi tố, miễn trách nhiệm hình sự và bổ sung thủ tục tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự, bảo đảm đồng bộ với chính sách của Bộ luật Hình sự (sửa đổi).

Hoàn thiện thẩm quyền tố tụng, tăng cường kiểm soát quyền lực và bảo đảm quyền con người. Dự thảo tiếp tục phân định rõ thẩm quyền giữa các cơ quan, các cấp tố tụng và giữa người đứng đầu với Điều tra viên, Kiểm sát viên, Thẩm phán; gắn thẩm quyền với trách nhiệm và kiểm soát quyền lực. Đồng thời, mở rộng có điều kiện thẩm quyền của Điều tra viên trung cấp, cao cấp là Trưởng, Phó trưởng Công an cấp xã trong điều tra một số vụ án rất nghiêm trọng, có tính chất đơn giản, chứng cứ rõ ràng xảy ra trên địa bàn cấp xã, qua đó phát huy nguồn lực tại cơ sở và giảm tải cho Cơ quan điều tra cấp tỉnh.

Đối với biện pháp ngăn chặn, dự thảo theo hướng hạn chế tạm giam, tăng cường biện pháp thay thế, trong đó bổ sung giám sát điện tử; đồng thời tiếp tục hoàn thiện các quy định bảo đảm quyền bào chữa và quyền, lợi ích hợp pháp của người tham gia tố tụng.

Nguồn: baochinhphu.vn