Nơi người trẻ tự kỷ được làm việc

Một công việc phù hợp có thể tạo nên thay đổi

Trong không gian tích hợp nhà hàng, thư viện mini, siêu thị,… mỗi thành viên tại Vietnam's Autism Project bắt đầu ngày làm việc với một nhiệm vụ khác nhau. Người chuẩn bị đồ uống, người làm việc trong bếp, người phục vụ khách.

Công việc được bố trí phù hợp với khả năng của từng người. Thay vì chỉ là nơi hỗ trợ, mô hình tạo môi trường để người tự kỷ trực tiếp tham gia lao động, có trách nhiệm với phần việc của mình và nhận thu nhập từ công việc. Với anh Lê Xuân Tùng, việc tìm được một công việc phù hợp đã mang đến những thay đổi trong cuộc sống.

Trước khi đến đây, Tùng từng cảm thấy cuộc sống hơi bí bách. Từ khi trở thành một thành viên của mô hình, anh có thêm môi trường để học kỹ năng, làm việc và có thu nhập.

Khi chưa biết đến đây, cuộc sống của em cảm thấy hơi bí bách. Từ ngày tới đây, em thấy cuộc sống của em được trang bị thêm nhiều kỹ năng và cảm thấy khác hẳn. Với công việc tại đây có thu nhập và tất cả mọi thứ, em cảm thấy thoải mái và phấn khởi.

Anh Lê Xuân Tùng - Thành viên Vietnam's Autism Project

Với Tùng, thay đổi không bắt đầu từ điều quá lớn. Đó là một công việc có thể làm mỗi ngày, những kỹ năng được học thêm và cảm giác thoải mái hơn khi có một vị trí phù hợp với mình. Câu chuyện ấy cũng phản ánh cách mô hình nhìn nhận về người tự kỷ: không chỉ là những người cần được hỗ trợ, mà còn là những người có khả năng làm việc và đóng góp nếu có môi trường phù hợp.

Khi người tự kỷ được nhìn nhận là người lao động

“Tôi coi các bạn tự kỷ là người lao động” - anh Nguyễn Đức Trung, người sáng lập Vietnam's Autism Project, nói về cách mô hình vận hành.

Đây cũng là điểm cốt lõi trong cách tiếp cận việc làm cho người tự kỷ tại đây. Mỗi thành viên được giao công việc phù hợp và đồng hành theo từng bước để làm quen, rèn luyện rồi từng bước đảm nhận nhiệm vụ của mình. Anh Nguyễn Đức Trung chia sẻ: "Tôi coi các bạn tự kỷ là người lao động, để các bạn có thể vừa là nhân viên, vừa là những người có thể đào tạo cho những người tự kỷ về sau”.

Khi đã tích lũy kỹ năng và kinh nghiệm, người đi trước có thể tiếp tục hướng dẫn những người tự kỷ đến sau. Từ một người cần được hỗ trợ, họ có thể trở thành người chia sẻ kinh nghiệm và giúp người khác làm quen với công việc.

Theo anh Trung, giữa các thành viên có sự thấu hiểu từ những trải nghiệm tương đồng. Họ dành thời gian hướng dẫn, hỗ trợ lẫn nhau bởi hiểu được những khó khăn mà người khác có thể đang trải qua. Chính sự chuyển đổi từ “người được hỗ trợ” sang “người có thể hỗ trợ” tạo thêm một tầng ý nghĩa cho công việc. Người tự kỷ không chỉ có cơ hội chứng minh mình có thể hoàn thành nhiệm vụ, mà còn có thể truyền lại những gì đã học được cho người khác.

Việc làm cho người tự kỷ không chỉ là câu chuyện thu nhập

Một công việc mang lại thu nhập, nhưng tại mô hình này, quá trình làm việc còn gắn với việc rèn luyện kỹ năng.

Mỗi thành viên được đồng hành theo từng bước, từ làm quen với công việc đến thực hiện các nhiệm vụ cụ thể. Người chuẩn bị đồ uống, người vào bếp, người phục vụ khách; mỗi vị trí là một môi trường thực hành khác nhau.

Bên cạnh kỹ năng công việc, việc duy trì một nhiệm vụ hàng ngày cũng tạo điều kiện để các thành viên tương tác với đồng nghiệp, khách hàng và những người xung quanh.

Với anh Nguyễn Đức Trung, quá trình này cần bắt đầu từ việc thấu hiểu từng cá nhân và xây dựng một môi trường nơi họ cảm thấy thoải mái, được tin tưởng.

Tôi tạo sự hạnh phúc trong chính cơ thể bạn và bạn có hạnh phúc với chính tôi, bạn hạnh phúc trong chính môi trường ở đây. Để từ đó tôi lan tỏa những kiến thức, lan tỏa những điều tốt đẹp đến với bố mẹ các bạn học theo.

Anh Nguyễn Đức Trung - Nhà sáng lập Vietnam's Autism Project

Những kỹ năng được hình thành tại nơi làm việc vì vậy không nhất thiết kết thúc sau mỗi ca làm. Mô hình hướng đến việc những thay đổi tích cực có thể tiếp tục được duy trì trong đời sống và môi trường gia đình.

Một cơ hội có thể mở ra nhiều khả năng

Gần 10 năm dưới một mái nhà chung, những cơ hội việc làm đã tạo điều kiện để nhiều người trẻ tự kỷ làm việc, rèn luyện và thể hiện khả năng của mình.

Với người này, bước tiến có thể là tự hoàn thành một phần việc. Với người khác, đó là có thu nhập từ công việc. Và khi đã đủ kinh nghiệm, một thành viên còn có thể trở thành người hướng dẫn cho người đến sau. Không phải tất cả đều đảm nhận cùng một công việc hay có cùng tốc độ thích nghi. Điều quan trọng là mỗi người có cơ hội tìm được phần việc phù hợp với khả năng và được đồng hành trong quá trình thực hiện.

Câu chuyện của Tùng bắt đầu từ một thay đổi rất cụ thể: từ cảm giác “bí bách” đến khi có công việc, thu nhập và thêm những kỹ năng mới. Đó cũng là giá trị mà một cơ hội việc làm có thể mang lại. Không chỉ là khoản thu nhập sau một ngày làm việc, mà còn là cảm giác được giao nhiệm vụ, được tin tưởng và nhìn thấy khả năng của chính mình.

Khi một cánh cửa việc làm được mở ra, phía sau đó có thể không chỉ là một vị trí làm việc. Với người tự kỷ, đó còn có thể là điểm khởi đầu để rèn luyện kỹ năng, phát huy khả năng và từng bước xây dựng một cuộc sống chủ động hơn.