Những mảnh vỏ trứng và câu chuyện nghệ thuật sơn mài Tương Bình Hiệp

Trải nghiệm nghệ thuật từ những mảnh vỏ trứng

Trong khuôn khổ Ngày hội Sách và Văn hóa Đêm lần thứ 10 - Cửu Long Thần Bí, sự kiện "Mài Ánh Tương Bình" mang đến không gian trải nghiệm nghệ thuật sơn mài Tương Bình Hiệp với các hoạt động như cẩn trứng, trưng bày sản phẩm và tìm hiểu câu chuyện làng nghề.

Thay vì chỉ quan sát, khách tham quan được trực tiếp dùng nhíp gắp từng mảnh vỏ trứng, sắp xếp và gắn lên phôi sơn mài. Bạn Minh Tâm - Người tham gia workshop, cho biết công đoạn này khó hơn tưởng tượng bởi chỉ một sơ suất nhỏ cũng có thể ảnh hưởng đến thành phẩm. Hoạt động cẩn trứng giúp người tham gia cảm nhận sự tỉ mỉ, công phu trong nghệ thuật sơn mài.

Đưa nghệ thuật truyền thống vào trải nghiệm của người trẻ

Không chỉ mang đến cơ hội khám phá một loại hình nghệ thuật truyền thống, sự kiện còn hướng đến việc khơi gợi sự quan tâm của thế hệ trẻ đối với những giá trị văn hóa lâu đời. Đây cũng là lý do nhóm tổ chức lựa chọn đưa sơn mài Tương Bình Hiệp đến gần công chúng thông qua hình thức trải nghiệm trực tiếp.

Chị Hoàng Thơ - Đại diện nhóm tổ chức, cho biết dự án ban đầu hướng đến việc quảng bá giá trị văn hóa và di sản nghề sơn mài Tương Bình Hiệp đến nhóm người trẻ từ 18–30 tuổi tại TP. Hồ Chí Minh. Tuy nhiên, khi được tổ chức tại Đường Sách, sự kiện đã mở rộng cơ hội tiếp cận đến nhiều đối tượng hơn, từ khách du lịch, người nước ngoài đến khách tham quan ở nhiều độ tuổi. Qua những trải nghiệm trực tiếp, công chúng có cơ hội tìm hiểu và cảm nhận nghệ thuật sơn mài truyền thống. Đây cũng là niềm tự hào của nhóm khi góp phần đưa di sản Tương Bình Hiệp đến gần hơn với cộng đồng.

Theo anh Minh Tuấn - Đại diện nhóm tổ chức, sự kiện xuất phát từ mong muốn giúp người trẻ hiểu rõ hơn về sơn mài Tương Bình Hiệp, một làng nghề truyền thống vẫn còn khá xa lạ với nhiều người. Thông qua không gian trải nghiệm tại Đường Sách, nhóm kỳ vọng tạo cơ hội để công chúng trực tiếp tìm hiểu những câu chuyện và giá trị văn hóa phía sau mỗi sản phẩm sơn mài. Không gian trưng bày và trải nghiệm tạo cơ hội để người trẻ tiếp cận nghệ thuật sơn mài theo cách trực quan, gần gũi. 

Khám phá sự kỳ công trong từng công đoạn chế tác

Để hoàn thiện một sản phẩm sơn mài, người nghệ nhân phải trải qua nhiều công đoạn như làm vóc, sơn lót, hom, trang trí, mài nước và đánh bóng. Mỗi bước đều có những yêu cầu kỹ thuật riêng, đòi hỏi kinh nghiệm và sự kiên trì.

Theo anh Đăng Mạnh - Đại diện nhóm tổ chức, ở công đoạn sơn lót, người nghệ nhân sử dụng sơn ta kết hợp với sơn Nam Vang, một loại sơn có đặc tính lâu khô. Sau đó, bề mặt tiếp tục được mài và đánh bóng để chuẩn bị cho bước trang trí. Trước đây, người thợ thường sử dụng bột chu để mài lớp sơn, đây là công đoạn rất vất vả, đòi hỏi nhiều công sức và sự nhẫn nại.

Đặc biệt, công đoạn trang trí tạo nên nét độc đáo của mỗi tác phẩm. Những vật liệu như vỏ trứng, vỏ xà cừ và vỏ ốc được xử lý thành các mảnh nhỏ, sau đó cẩn lên bề mặt để tạo thành những họa tiết đặc trưng. "Bước trang trí cần sự tỉ mỉ của người nghệ nhân. Họ sẽ dùng những vật liệu như vỏ trứng, vỏ xà cừ, vỏ ốc, đánh nhỏ ra và cẩn lên những chi tiết".

Sau khi hoàn thành phần trang trí, sản phẩm tiếp tục trải qua công đoạn mài nước để làm hiện rõ các họa tiết qua từng lớp sơn. Cuối cùng, nghệ nhân phủ một lớp sơn bóng nhằm bảo vệ bề mặt và tạo độ sáng bóng cho thành phẩm. Các vật liệu như vỏ trứng, xà cừ và vỏ ốc góp phần tạo nên những họa tiết đặc trưng trong nghệ thuật sơn mài. 

Gìn giữ di sản từ những trải nghiệm thực tế

Anh Đăng Mạnh - Đại diện nhóm tổ chức, cho biết workshop giúp người trẻ trực tiếp trải nghiệm kỹ thuật cẩn trứng, qua đó hiểu hơn sự kỳ công và tâm huyết của nghệ nhân làng nghề.

"Mình mong người tham gia hiểu được những khó khăn, sự tỉ mỉ của nghệ nhân Tương Bình Hiệp trong nỗ lực duy trì, bảo tồn và quảng bá nghề truyền thống", anh Mạnh chia sẻ.

Thông qua trải nghiệm thực tế, "Mài Ánh Tương Bình" góp phần đưa nghệ thuật sơn mài đến gần hơn với người trẻ, lan tỏa tình yêu và ý thức gìn giữ di sản văn hóa Việt Nam.