Nhìn lại Festival Thăng Long - Hà Nội 2026: Nối dài "dòng chảy di sản"

Trong 10 ngày diễn ra Festival Thăng Long - Hà Nội 2026, khoảng 16 sự kiện chính được tổ chức tại nhiều không gian văn hóa, di sản của Thủ đô - kể từ Hoàng thành Thăng Long, Văn Miếu - Quốc Tử Giám, Bảo tàng Hà Nội, làng gốm Bát Tràng đến khu vực quanh hồ Hoàn Kiếm. Sự đa dạng về địa điểm và loại hình ấy đã tạo điều kiện để nhiều nguồn lực di sản của Hà Nội được giới thiệu qua những cách tiếp cận rất khác nhau.

Đơn cử, tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám, Nhận học bạ - Làm giám sinh khai thác lịch sử Quốc Tử Giám cùng truyền thống giáo dục, khoa cử để xây dựng một trải nghiệm nhập vai, trong đó người tham quan trở thành "giám sinh", nhận học bạ, thực hiện nhiệm vụ và thu thập dấu môn học. Cách tổ chức này đưa những câu chuyện gắn với di tích vào một hành trình có sự tham gia trực tiếp của công chúng. Trong khi đó, Nhất trống - Một tiếng trống - Ngàn năm văn hiến mở ra một hướng tiếp cận khác: những chiếc trống đến từ Đọi Tam, Bình An hay Tây Nguyên được giới thiệu cùng đội ngũ nghệ nhân và cộng đồng thực hành, trong mối liên hệ với các tri thức và đời sống văn hóa đã tạo nên nó.

Hoặc, tại làng gốm Bát Tràng, Thanh âm gốm lại được phát triển từ chính vật liệu và kỹ năng của một làng nghề - khi âm thanh của gốm cùng những nhạc cụ được chế tác từ chất liệu này kết hợp với múa, xiếc và nghệ thuật sắp đặt, tạo nên một chương trình biểu diễn mang dấu ấn riêng. Qua sự tham gia của các nghệ nhân địa phương, những hiểu biết tích lũy trong quá trình làm nghề cũng được đưa vào sáng tạo nghệ thuật, từ đó mở thêm một cách để công chúng khám phá gốm bên cạnh các hoạt động sản xuất, tham quan và trải nghiệm vốn đã quen thuộc nơi đây.

Rồi, một nguồn chất liệu khác được khai thác trong chương trình thời trang Sắc màu Hà Nội - The Color of Hanoi tối 19/9 tại vườn hoa Đền Bà Kiệu: Các nhà thiết kế tìm cảm hứng từ cảnh sắc, ký ức và cảm quan thẩm mỹ về thành phố để phát triển các bộ sưu tập. Trong số đó, riêng bộ sưu tập Bút ký Hà Nội đã kết hợp ký họa về đô thị với nghệ thuật mây tre đan để đưa hình ảnh Hà Nội và kỹ thuật thủ công truyền thống vào thiết kế đương đại...

Đáng nói, chất liệu làm nên những chương trình ấy không phải nguồn lực mới xuất hiện cùng Festival, mà vốn đã được tích lũy trong lịch sử và đời sống văn hóa Hà Nội. Để trở thành những trải nghiệm hay chương trình thu hút người xem, đó là câu chuyện từ cách người làm nghề nhận ra tiềm năng, phát triển ý tưởng và lựa chọn phương thức thể hiện cho mình. Đặc biệt, trong xu thế hiện nay, quá trình này ngày càng vượt ra ngoài phạm vi của một chuyên ngành riêng lẻ để đòi hỏi sự tham gia của nhiều năng lực sáng tạo liên ngành khác nhau.

Và thực tế, với một lượng lớn nghệ sĩ, diễn viên và các nghệ nhân tham gia, Festival đã quy tụ một lực lượng thực hành văn hóa, nghệ thuật khá lớn. Những chương trình xuất hiện trong 10 ngày diễn ra sự kiện chính là kết quả của sự phối hợp giữa nhiều chủ thể, từ người nắm giữ tri thức, kỹ năng truyền thống đến nghệ sĩ, nhà thiết kế, các thiết chế văn hóa và đội ngũ chuyên môn. Khi những kết quả ấy cùng hiện diện trong một không gian chung, sự kết nối này cũng được nhìn thấy rõ hơn, không chỉ qua sản phẩm hoàn chỉnh mà cả ở những mối quan hệ nghề nghiệp được tạo lập trong quá trình thực hiện.

Ở góc độ khác, Festival Thăng Long - Hà Nội cũng đồng thời đưa những sản phẩm đã qua nhiều công đoạn chuẩn bị vào một môi trường tập trung, để vận hành trong những điều kiện cụ thể và trực tiếp tương tác với người xem. Tại đó, không gian tổ chức, cách trình diễn, mức độ tham gia hay phản ứng của hàng nghìn khán giả lần lượt trở thành những dữ liệu thực tế mà quá trình xây dựng trước đó khó có thể cung cấp đầy đủ. Từ đó, giá trị của Festival còn nằm ở việc tạo ra một không gian thực tế để những tìm tòi sáng tạo từ di sản được trình diện, vận hành và cả tiếp tục hoàn thiện.

Nhìn lại, tiếp nối lần tổ chức đầu tiên vào năm 2025, thành công của Festival Thăng Long - Hà Nội 2026 cho thấy sự kiện này đã có thêm bước tiến mới trong quá trình xác lập vị trí của một lễ hội đặc trưng tại Hà Nội. Và chặng đường phát triển tiếp theo của nó sẽ phụ thuộc khá nhiều vào việc kế thừa những kết quả vốn có, để tiếp tục định hình dấu ấn riêng trong đời sống văn hóa Thủ đô.

Từ kinh nghiệm theo dõi nhiều festival trong nước và quốc tế, giám tuyển Nguyễn Thế Sơn (giảng viên Trường Khoa học liên ngành và Nghệ thuật, Đại học Quốc gia Hà Nội) nhắc đến Festival Huế và Lễ hội Pháo hoa quốc tế Đà Nẵng. Theo ông, từ bước khởi đầu vào đầu thập niên 1990, qua nhiều kỳ tổ chức, Festival Huế đã dần tạo được bản sắc riêng, nổi bật ở sự kết hợp giữa văn hóa truyền thống và các chương trình giao lưu quốc tế. Trong khi đó, từ 2008, Lễ hội Pháo hoa quốc tế Đà Nẵng cũng từng bước trở thành một hoạt động văn hóa hiện đại có sức nhận diện cao, gắn với tên tuổi của thành phố.

"Từ 2 trường hợp này, cũng như từ thông lệ quốc tế, mỗi festival cần được duy trì qua thời gian để định hình bản sắc, từ đó tạo dựng thương hiệu và sự nhận diện gắn với thành phố nơi nó diễn ra. Có như vậy, festival mới tạo ra giá trị lâu dài" - chuyên gia này nói.

Thực tế, với Festival Thăng Long - Hà Nội, di sản chính là 1 trong những nền tảng có sẵn để tạo nên bản sắc riêng ấy. Thống kê cho biết, Hà Nội hiện có khoảng 1.350 làng nghề, gần 6.500 di tích lịch sử - văn hóa cùng hơn 1.200 lễ hội truyền thống. Và đằng sau những con số ấy là một hệ thống rất lớn của những tri thức, kỹ năng, ký ức và thực hành văn hóa được lưu giữ qua nhiều thế hệ.

Đáng nói, các không gian gắn với Festival Thăng Long - Hà Nội 2026 như Hoàng thành Thăng Long, Văn Miếu - Quốc Tử Giám, Bảo tàng Hà Nội… cũng đang là những không gian trọng điểm thu hút các hoạt động sáng tạo văn hóa - nghệ thuật lớn của thành phố theo các hình thức khác nhau. Và sau khi Festival khép lại, các không gian này vẫn vận hành và tiếp tục đón công chúng. Sự ổn định đó tạo điều kiện để những ý tưởng được hình thành hoặc giới thiệu trong dịp Festival có thể tìm thêm cơ hội phát triển trong hoạt động thường xuyên của từng địa điểm.

Bởi, theo giám tuyển Nguyễn Thế Sơn, chính khoảng thời gian nằm giữa các kỳ tổ chức có ý nghĩa đáng kể đối với khả năng phát triển lâu dài của một festival. Tại các sự kiện quốc tế ở dạng này, phần việc chuẩn bị và nuôi dưỡng các ý tưởng thường kéo dài hơn nhiều so với thời gian chúng xuất hiện trước công chúng. Vì thế, sau mỗi kỳ festival, điều cần thiết là duy trì được môi trường để người làm nghề tiếp tục hoạt động, các thiết chế văn hóa phát huy vai trò hỗ trợ, còn những ý tưởng có điều kiện được thử nghiệm, hoàn thiện và đi vào thực tế.

Như thế, nhìn từ 2 năm tổ chức, Festival Thăng Long - Hà Nội đang mở ra khả năng hình thành một lễ hội mới được xây dựng từ chính chiều sâu văn hóa của thành phố. Và khi những chất liệu của Thăng Long - Hà Nội tiếp tục được khai thác bằng các phương thức sáng tạo và nuôi dưỡng qua từng mùa, Festival cũng có cơ sở để dần tạo nên nét riêng, gắn với nơi đã sinh ra nó.

Đó cũng là hướng đi phù hợp với Nghị quyết 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, trong đó xác định: "Bảo tồn lễ hội truyền thống và định hướng phát triển các lễ hội mới nhằm phát huy bản sắc văn hóa, gắn với du lịch và phát triển kinh tế".

Nguồn: TTXVN