Từ những con hẻm, góc phố quen thuộc đến các công trình kiến trúc qua nhiều thời kỳ, ảnh chụp đời thường có thể trở thành tư liệu phản ánh sự thay đổi của đô thị. Tại TP. Hồ Chí Minh, chương trình lý luận, phê bình văn học nghệ thuật với chủ đề "Nhiếp ảnh cộng đồng - Từ ký ức đô thị đến Công nghiệp văn hóa" đặt ra yêu cầu biến những hình ảnh phân tán thành nguồn tư liệu có giá trị lâu dài.
Nhiếp ảnh cộng đồng góp phần lưu giữ ký ức đô thị TP. Hồ Chí Minh
Chương trình do Hội đồng Lý luận TP. Hồ Chí Minh, Ban Tuyên giáo Thành ủy TP. Hồ Chí Minh phối hợp với Đài Phát thanh và Truyền hình TP. Hồ Chí Minh tổ chức. Tại đây, nhiếp ảnh được nhìn nhận không chỉ là hoạt động sáng tạo cá nhân mà còn có khả năng lưu giữ những dấu mốc trong đời sống xã hội và quá trình phát triển của thành phố.
Chương trình lý luận, phê bình văn học nghệ thuật với chủ đề "Nhiếp ảnh cộng đồng - Từ ký ức đô thị đến Công nghiệp văn hóa"
Bên cạnh đó, không gian trải nghiệm giới thiệu bộ sưu tập ảnh "Sài Gòn - TP. Hồ Chí Minh xưa và nay", cùng các tác phẩm nổi bật từ hai cuộc thi PHOTO MARATHON và MY CITY - MY STORY. Những hình ảnh về kiến trúc, đường phố và nhịp sống thường nhật tạo nên góc nhìn trực quan về sự tiếp nối giữa quá khứ và hiện tại.
Với người trẻ, việc ghi lại khoảnh khắc đời thường cũng có thể trở thành cách tham gia lưu giữ ký ức chung. Em Từ Gia Lạc - sinh viên Trường Đại học Nguyễn Tất Thành chia sẻ rằng bên cạnh tọa đàm, em còn được trải nghiệm triển lãm, khu vực máy ảnh cổ và tìm hiểu các tác phẩm của những nhiếp ảnh gia nổi tiếng.
khu vực trải nghiệm triển lãm, máy ảnh cổ và tìm hiểu các tác phẩm của những nhiếp ảnh gia nổi tiếng
Nhiếp ảnh gia Nguyễn Á - Hội Nhiếp ảnh TP. Hồ Chí Minh nhận định, nhiếp ảnh cộng đồng có thể xem là một góc nhìn rất trực quan, sinh động và sức lan tỏa rất lớn trong xã hội số hiện nay. Và khi một góc nhìn trở nên có giá trị thông qua lăng kính nào đó cũng chính là một cách lan tỏa rất thiết thực trong đời sống xã hội.
Từ ảnh đời thường đến nguồn tư liệu có giá trị lâu dài
Tuy nhiên, khi hình ảnh được tạo ra và chia sẻ ngày càng phổ biến, việc lưu giữ giá trị của chúng không chỉ dừng lại ở hoạt động chụp ảnh. Vấn đề quan trọng là làm thế nào để chọn lọc, xác thực, lưu trữ và khai thác hình ảnh một cách có hệ thống, qua đó duy trì giá trị tư liệu thay vì để chúng phân tán trên nhiều nền tảng.
Theo hướng tiếp cận này, giá trị của nhiếp ảnh cộng đồng nằm ở cả nội dung hình ảnh lẫn khả năng kết nối hình ảnh với địa điểm, thời gian và bối cảnh xã hội. Đây cũng là cơ sở để xem xét việc khai thác kho tư liệu nhiếp ảnh trong nghiên cứu, giáo dục và các hoạt động sáng tạo văn hóa.
Bản đồ Nhiếp ảnh cộng đồng: Đề xuất nền tảng số lưu trữ ký ức đô thị
Một trong những đề xuất đáng chú ý tại chương trình là xây dựng "Bản đồ Nhiếp ảnh Cộng đồng" - nền tảng số lưu trữ và định vị hình ảnh theo không gian địa danh, gắn với dòng chảy lịch sử. Cụ thể, thay vì chỉ lưu giữ những bức ảnh như các tệp hình ảnh riêng lẻ, nền tảng này được đề xuất theo hướng kết nối hình ảnh với địa điểm và bối cảnh lịch sử tương ứng. Cách tiếp cận đó có thể giúp việc tra cứu, tìm hiểu sự thay đổi của các khu vực đô thị thuận tiện hơn, đồng thời tạo thêm nguồn tư liệu phục vụ nghiên cứu và giáo dục.
Theo đề xuất, tiếp cận mới có thể giúp việc tra cứu, tìm hiểu sự thay đổi của các khu vực đô thị thuận tiện hơn, đồng thời tạo thêm nguồn tư liệu phục vụ nghiên cứu và giáo dục
Bên cạnh mục tiêu bảo tồn ký ức đô thị, việc tổ chức dữ liệu hình ảnh theo hệ thống còn mở ra khả năng khai thác tư liệu cho các hoạt động sáng tạo, góp phần kết nối nhiếp ảnh với công nghiệp văn hóa.
Dù vậy, để hiện thực hóa đề xuất, việc xây dựng nền tảng cần đi cùng quy trình chọn lọc, xác thực, lưu trữ và quản lý dữ liệu hình ảnh. Về lâu dài, khả năng duy trì và khai thác hiệu quả nguồn tư liệu sẽ quyết định mức độ đóng góp của nhiếp ảnh cộng đồng đối với việc lưu giữ ký ức đô thị TP. Hồ Chí Minh.