Từng nổi tiếng với những làng nghề gốm sứ, sơn mài, điêu khắc gỗ và guốc mộc, vùng đất Thủ Dầu Một lưu giữ nhiều kỹ thuật thủ công được truyền qua các thế hệ. Tuy nhiên, trước sự thu hẹp quy mô sản xuất và sức ép cạnh tranh, không ít gia đình đã rời nghề. Giữa những đổi thay ấy, vẫn có những người phụ nữ chọn gắn bó với công việc đã trở thành một phần cuộc sống.
Làng nghề Thủ Dầu Một trước nguy cơ mai một
Xóm guốc Thủ Dầu Một từng có hơn 80 hộ gia đình sinh sống bằng nghề làm guốc mộc, nhưng hiện chỉ còn vài hộ tiếp tục duy trì sản xuất.
Người thợ cưa gỗ để tạo hình sản phẩm guốc mộc truyền thống
Trong số đó, xưởng guốc của chị Nguyễn Thanh Cần, phường Thủ Dầu Một, là cơ sở nối tiếp nghề gia đình qua bốn thế hệ.
Từng phải ngừng hoạt động vì khó khăn trong tiêu thụ sản phẩm, chị Cần vẫn quyết định trở lại với nghề. Chị tiếp tục đầu tư máy móc, từng bước gây dựng lại xưởng sản xuất.
Những người phụ nữ thực hiện công đoạn đánh dấu, tạo hình đế guốc tại cơ sở sản xuất
Đằng sau quyết định ấy không chỉ là câu chuyện duy trì một cơ sở kinh doanh, mà còn là nỗ lực tiếp nối nghề thủ công đã gắn bó với gia đình qua nhiều thế hệ.
Sơn mài Tương Bình Hiệp thích ứng với thị trường
Từng là làng nghề nổi tiếng với hơn 700 hộ sản xuất, Tương Bình Hiệp, nay thuộc phường Chánh Hiệp, chỉ còn vài chục hộ tiếp tục theo đuổi nghề sơn mài.
Người thợ tỉ mỉ hoàn thiện họa tiết trên bề mặt sản phẩm sơn mài
Trước thực trạng đó, bà Lê Mộng Thắm đã lựa chọn thay đổi cách sản xuất tại cơ sở của mình. Bên cạnh những sản phẩm truyền thống, cơ sở phát triển thêm các mặt hàng lưu niệm và đa dạng hóa mẫu mã để thích ứng với nhu cầu thị trường.
Công đoạn vẽ hoa văn trang trí trên sản phẩm sơn mài
Dù vậy, việc thay đổi sản phẩm vẫn gắn với yêu cầu gìn giữ những kỹ thuật và giá trị cốt lõi của nghề sơn mài, đa dạng mẫu mã nhưng vẫn giữ cốt lõi truyền thống.
Người làm nghề hướng dẫn công đoạn vẽ, trang trí sản phẩm sơn mài
Gốm Thủ Dầu Một mang dấu ấn của người nghệ sĩ
Khác với câu chuyện khôi phục sản xuất guốc mộc hay thay đổi mẫu mã sơn mài, họa sĩ Nguyễn Thị Dũng lựa chọn gắn bó với nghề gốm bằng hoạt động nghiên cứu, thử nghiệm và sáng tác.
Dành phần lớn thời gian cho gốm, chị không ngừng tìm tòi các đề tài, kết hợp kỹ thuật thủ công với cách thể hiện nghệ thuật riêng.
Những sản phẩm gốm tại khu vực lò nung, một công đoạn của nghề gốm truyền thống
Đặc biệt, các tác phẩm của họa sĩ Nguyễn Thị Dũng nổi bật với kỹ thuật đắp nổi, chạm, lộng và phủ men chồng màu. Những yếu tố này góp phần tạo nên dấu ấn cá nhân trên nền tảng nghề gốm truyền thống của vùng đất Thủ Dầu Một.
Qua đó, gốm không chỉ được duy trì như một hoạt động sản xuất thủ công mà còn trở thành chất liệu sáng tác, mở ra những khả năng thể hiện mới từ kỹ thuật nghề xưa.
Giữ nghề xưa giữa nhịp sống hiện đại
Từ người phụ nữ tiếp nối xưởng guốc gia đình, chủ cơ sở sơn mài tìm hướng đi mới đến họa sĩ dành tâm huyết cho gốm, mỗi người lựa chọn một cách khác nhau để tiếp tục gắn bó với nghề.
Điểm chung trong những câu chuyện ấy là nỗ lực thích ứng trước sự thay đổi của thị trường nhưng không từ bỏ những giá trị đã được các thế hệ đi trước vun đắp.
Tác phẩm gốm nghệ thuật trong không gian trưng bày tại Thủ Dầu Một
Trong bối cảnh quy mô nhiều làng nghề truyền thống thu hẹp, việc duy trì sản xuất, gìn giữ kỹ thuật và sáng tạo sản phẩm mới trở thành những hướng đi đáng chú ý.
Từ những đôi guốc mộc, tác phẩm sơn mài đến sản phẩm gốm nghệ thuật, nghề xưa vẫn hiện diện qua từng công đoạn lao động. Chính những người phụ nữ bền bỉ gắn bó với nghề đang góp phần giữ lại một phần ký ức văn hóa của vùng đất Thủ Dầu Một.