Xung quanh câu chuyện này, phóng viên đã có cuộc trao đổi với ông Phạm Quang Dũng – Chủ tịch/CEO Công ty Phố Xanh, chuyên gia, nhà đào tạo và cố vấn ứng dụng AI để có thêm góc nhìn về câu chuyện này.

Phóng viên: Thưa ông, khi AI có thể cung cấp câu trả lời gần như ngay lập tức, liệu vai trò của giáo viên có bị thu hẹp?

ÔNG PHẠM QUANG DŨNG: Tôi nghĩ ngược lại. Giáo viên không mất đi vai trò, mà vai trò ấy trở nên quan trọng hơn và cần được thay đổi.

Trong mô hình giáo dục truyền thống, giáo viên thường dành phần lớn thời gian truyền đạt kiến thức, còn học sinh tiếp nhận, ghi nhớ và làm bài kiểm tra. Nhưng trong kỷ nguyên AI, kiến thức đã trở nên dễ tiếp cận hơn rất nhiều. Một học sinh có thể đặt câu hỏi cho AI bất cứ lúc nào.

Điều các em cần không chỉ là một câu trả lời đúng, mà là khả năng biết hỏi gì, tin điều gì, kiểm chứng thông tin ra sao và tự mình suy nghĩ như thế nào.

AI có thể giúp tạo ra một bài văn hay hoặc một bài thuyết trình đẹp. Nhưng một sản phẩm tốt chưa chắc phản ánh năng lực thật của người học. Một học sinh có thể đưa ra đáp án chính xác nhưng lại không giải thích được vì sao đáp án đó đúng. Đó là khoảng cách giữa "làm xong một bài" và "thực sự học được một điều gì đó".

Chuyên gia Phạm Quang Dũng hướng dẫn học viên sử dụng AI

Phóng viên: Vậy theo ông, giáo viên cần thay đổi cách dạy như thế nào khi AI đã trở thành một "người bạn học" của học sinh?

ÔNG PHẠM QUANG DŨNG: Tôi cho rằng giáo viên cần chuyển dần từ vị trí "người cung cấp câu trả lời" sang "người thiết kế quá trình tư duy".

Thay vì chỉ hỏi học sinh: "Đáp án là gì?", giáo viên có thể hỏi: "Tại sao em nghĩ như vậy?", "Bằng chứng của em ở đâu?", "Có cách nhìn nào khác không?", "AI có thể sai ở điểm nào?" Và quan trọng nhất: "Nếu không có AI, em có thể giải thích vấn đề này bằng lời của mình không?"

Những câu hỏi đó mới thực sự buộc học sinh phải động não.

Tôi nghĩ đây sẽ là một thay đổi rất lớn trong giáo dục. Bởi khi máy móc ngày càng giỏi trong việc cung cấp thông tin, giá trị của người thầy không nằm ở việc nhớ được nhiều thông tin hơn máy, mà nằm ở khả năng giúp học sinh hình thành tư duy, biết phản biện và biết chịu trách nhiệm với nhận định của mình.

Phóng viên: Ông có một nguyên tắc nào đơn giản để giáo viên và học sinh có thể áp dụng ngay trong lớp học?

ÔNG PHẠM QUANG DŨNG: Tôi đề xuất một nguyên tắc rất dễ nhớ: "Não trước – AI sau – Não cuối".

"Não trước" nghĩa là trước khi mở ChatGPT hay bất kỳ công cụ AI nào, học sinh phải tự đọc, tự suy nghĩ và hình thành một cách hiểu ban đầu.

"AI sau" là lúc chúng ta dùng AI để mở rộng kiến thức, kiểm tra giả thuyết, tìm thêm góc nhìn hoặc phản biện suy nghĩ của mình.

Và "Não cuối" nghĩa là sau khi tham khảo AI, học sinh phải quay lại với chính tư duy của mình để đánh giá, lựa chọn và đưa ra kết luận.

Nếu làm được ba bước này, AI sẽ không còn là công cụ "làm bài hộ", mà trở thành công cụ hỗ trợ tư duy.

Phóng viên: Điều này có đồng nghĩa với việc cách kiểm tra, đánh giá học sinh cũng phải thay đổi?

Chuyên gia đào tạo AI Phạm Quang Dũng trong 1 lớp đào tạo AI trực tiếp

ÔNG PHẠM QUANG DŨNG: Chắc chắn cần có sự thay đổi.

Nếu giáo viên chỉ nhìn vào sản phẩm cuối cùng, rất khó biết học sinh tự làm đến đâu và AI tham gia ở mức nào. Vì vậy, bên cạnh kết quả, cần quan tâm đến quá trình học sinh hình thành câu trả lời: các em đã suy nghĩ gì, sử dụng AI ở bước nào, kiểm chứng thông tin ra sao và có thay đổi nhận thức sau khi trao đổi với AI hay không.

Đây cũng là lý do tôi cho rằng câu chuyện AI trong giáo dục không nên được đặt đơn giản dưới góc độ "cấm hay cho phép". Cấm hoàn toàn là khó khả thi, nhưng thả nổi cũng không phải giải pháp.

Điều quan trọng hơn là giúp học sinh hình thành năng lực sử dụng AI có trách nhiệm.

Phóng viên: Nếu chỉ được gửi một thông điệp đến giáo viên và phụ huynh trong thời điểm hiện nay, ông muốn nói điều gì?

ÔNG PHẠM QUANG DŨNG: Tôi muốn nói rằng: Đừng cố biến giáo viên thành đối thủ của AI.

AI có thể biết rất nhiều, trả lời rất nhanh, nhưng AI không thể thay thế sứ mệnh giáo dục con người. Người thầy vẫn là người giúp học sinh biết đặt câu hỏi, biết hoài nghi có cơ sở, biết kiểm chứng, biết tự học và quan trọng nhất là biết chịu trách nhiệm với suy nghĩ của chính mình.

Trong kỷ nguyên AI, chúng ta không cần những thầy cô cạnh tranh với máy xem ai biết nhiều hơn. Chúng ta cần những giáo viên giúp học sinh biết học, biết suy nghĩ và biết sử dụng công nghệ mà không đánh mất năng lực con người.

AI có thể giúp chúng ta có câu trả lời nhanh hơn. Nhưng giáo dục phải giúp con người suy nghĩ tốt hơn.