Giải trình, làm rõ các ý kiến của đại biểu Quốc hội về dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi), Bộ trưởng Y tế Đào Hồng Lan cho biết, dự án luật nhận được sự quan tâm lớn của các đại biểu Quốc hội và dư luận xã hội. Với tinh thần cầu thị, Chính phủ và cơ quan soạn thảo đã lắng nghe nhiều chiều, tiếp thu tối đa ý kiến của đại biểu Quốc hội, cơ quan thẩm tra và nhân dân để khẩn trương hoàn thiện dự thảo.
Bộ trưởng Đào Hồng Lan nhấn mạnh nguyên tắc xuyên suốt của dự thảo là mở rộng cơ hội hiến, ghép tạng nhưng không đánh đổi sự an toàn, quyền và lợi ích hợp pháp của người hiến; không tạo điều kiện cho hành vi ép buộc, lừa dối hoặc lợi dụng hoạt động hiến, ghép mô, bộ phận cơ thể người.
Chỉ người từ đủ 18 tuổi mới được đăng ký hiến, mở rộng các hành vi nghiêm cấm
Một trong những nội dung được nhiều đại biểu Quốc hội và cử tri quan tâm là quy định về độ tuổi đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể người.
Tiếp thu các ý kiến, Bộ trưởng Y tế Đào Hồng Lan cho biết, cơ quan soạn thảo đã chỉnh lý theo hướng chỉ người từ đủ 18 tuổi trở lên mới được đăng ký hiến, nhằm bảo đảm người đăng ký có đủ điều kiện để quyết định một vấn đề hệ trọng của cuộc đời mình.
Bên cạnh đó, dự thảo tăng cường các quy định nhằm ngăn chặn hành vi mua bán mô, bộ phận cơ thể người và bảo vệ người hiến.
Theo Bộ trưởng Đào Hồng Lan, một số trường hợp hiến được điều chỉnh độ tuổi từ 18 lên 25 tuổi nhằm tăng cường bảo vệ người trẻ tuổi. Dự thảo cũng bổ sung quy định xác minh nhân thân, mối quan hệ giữa người hiến và người được ghép, đồng thời bảo đảm tính độc lập trong đánh giá điều kiện hiến, tư vấn và thực hiện lấy, ghép.
Đáng chú ý, số nhóm hành vi bị nghiêm cấm được mở rộng từ 10 nhóm trong luật hiện hành lên 21 nhóm trong dự thảo.
Việc bổ sung các hành vi bị nghiêm cấm nhằm tạo cơ sở pháp lý cho các cơ quan chức năng điều tra, xử lý những hành vi lạm dụng, lợi dụng hoạt động hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người. Các quy định này cũng đề cập đến trách nhiệm của cơ sở y tế và người có chuyên môn y tế.
"Dự thảo nghiêm cấm lấy mô không tái sinh và bộ phận cơ thể của người dưới 18 tuổi khi còn sống. Đây là nội dung cần được thông tin, giải thích đầy đủ để người dân hiểu đúng, tránh những cách hiểu sai rằng việc sửa đổi luật cho phép tùy tiện lấy bộ phận cơ thể của trẻ em hoặc tạo điều kiện cho hoạt động mua bán tạng.
Bên cạnh đó, dự thảo tiếp tục hoàn thiện quy định về quyền từ chối hiến. Khi người hiến thể hiện sự phản đối hoặc rút lại sự đồng ý thì phải tôn trọng nguyện vọng đó theo quy định.
Hoạt động lấy mô chỉ được thực hiện tại các cơ sở đủ điều kiện. Việc tư vấn đối với người hiến khi còn sống phải được thực hiện độc lập, đặc biệt là đối với người dưới 18 tuổi", Bộ trưởng nhấn mạnh.
Tiếp thu ý kiến đại biểu tại phiên thảo luận, Bộ trưởng cho biết, cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục hoàn thiện quy định để bảo đảm sự đồng ý của cha mẹ không thay thế ý chí của trẻ. Nguyện vọng của trẻ phải được tôn trọng và đặt lên hàng đầu, phù hợp với nguyên tắc bảo vệ trẻ em.
Người thực hiện tư vấn phải độc lập với những người trực tiếp khám, chẩn đoán, quyết định chỉ định ghép và thực hiện lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người. Quy định này nhằm hạn chế xung đột lợi ích, bảo đảm tính khách quan trong quá trình tư vấn và đánh giá điều kiện hiến.
Kiểm soát chặt chẽ việc xác định chết não, chết tuần hoàn
Liên quan những lo ngại về việc xác định chết não, chết tuần hoàn và nguy cơ lợi dụng hoạt động hiến tạng, Bộ trưởng Đào Hồng Lan cho biết, dự thảo đã bổ sung các quy định về hội đồng xác định chết não, chết tuần hoàn, bảo đảm sự tách biệt với hoạt động điều trị, vận động hiến và lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người.
Theo đó, việc xác định chết não phải tuân thủ những tiêu chuẩn chuyên môn chặt chẽ.
Bộ trưởng Đào Hồng Lan dẫn quy định được thực hiện từ năm 2007, trong đó việc xác định chết não phải căn cứ vào tám tiêu chuẩn lâm sàng và năm tiêu chuẩn cận lâm sàng. Các tiêu chuẩn phải được đánh giá ba lần trong khoảng thời gian tối thiểu 12 giờ.
Đây là những yêu cầu chuyên môn đã được các cơ sở y tế triển khai nhằm bảo đảm việc xác định chết não được thực hiện thận trọng, chính xác.
Cơ quan soạn thảo cũng tiếp thu ý kiến đại biểu về việc lấy mô, bộ phận cơ thể người sau khi chết não hoặc chết tuần hoàn, đặc biệt trong trường hợp người đã chết không đăng ký hiến trước đó nhưng gia đình có nguyện vọng hiến tặng.
Theo Bộ trưởng Đào Hồng Lan, thực tiễn có những trường hợp gia đình mong muốn người thân đã qua đời tiếp tục mang lại sự sống cho người khác thông qua việc hiến mô, bộ phận cơ thể.
"Chúng tôi sẽ nghiên cứu cách thể hiện trong văn bản đồng ý để phản ánh đầy đủ hơn tinh thần nhân văn, sự sẻ chia và nguyện vọng của gia đình người hiến. Đồng thời, phải bảo đảm các quy định pháp luật được thực hiện chặt chẽ, minh bạch, tránh phát sinh những tranh chấp hoặc hành vi lợi dụng", Bộ trưởng nói.
Tôn trọng nguyện vọng gia đình người hiến, bảo đảm tính nhân văn của pháp luật
Một vấn đề được đặt ra trong quá trình xây dựng luật là mối quan hệ giữa quyền của người đã đăng ký hiến và nguyện vọng của gia đình khi người đó chết não hoặc chết tuần hoàn.
Theo Bộ trưởng Đào Hồng Lan, từ thực tiễn hoạt động y tế và đặc điểm văn hóa Việt Nam, đây là vấn đề cần được xem xét hết sức thận trọng.
Người Việt Nam có những phong tục, tập quán và quan niệm riêng đối với người đã khuất. Vì vậy, bên cạnh các quy định pháp lý, cần tôn trọng tình cảm và nguyện vọng của gia đình người hiến.
Đại diện Chính phủ cho rằng, mặc dù vấn đề này còn có những khía cạnh pháp lý cần tiếp tục làm rõ, việc xây dựng quy định phải thể hiện tinh thần nhân văn, nhân đạo, sự thấu hiểu đối với những mất mát, đau thương của gia đình.
Trong thực tiễn, việc hiến mô, bộ phận cơ thể người sau khi chết không chỉ liên quan các quy định pháp luật mà còn gắn với tâm lý, tình cảm và quan niệm của gia đình đối với người đã khuất.
Do đó, cơ quan soạn thảo xác định cần tiếp tục nghiên cứu để bảo đảm các quy định vừa chặt chẽ về pháp lý, vừa phù hợp với phong tục, tập quán và những giá trị nhân văn của người Việt Nam, trong đó có quan niệm “nghĩa tử là nghĩa tận”.
Đặc biệt, trong những hoàn cảnh liên quan sự sống và cái chết, cần có quy trình rõ ràng, minh bạch để bảo vệ quyền lợi của người hiến, gia đình người hiến cũng như đội ngũ y, bác sĩ trực tiếp thực hiện.
Việc hoàn thiện các quy định này đồng thời phải góp phần phòng ngừa hành vi lợi dụng, vi phạm pháp luật trong hoạt động hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người.
Một nội dung khác được nhiều đại biểu Quốc hội quan tâm là việc điều phối mô, bộ phận cơ thể người, bảo đảm cơ hội tiếp cận ghép tạng công bằng giữa những người bệnh.
Đại diện Chính phủ cho biết, tiếp thu các ý kiến, cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục hoàn thiện quy định theo hướng việc điều phối phải được thực hiện thông qua hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia.
Quá trình điều phối phải bảo đảm khả năng truy vết, có cơ chế kiểm tra, đánh giá và các tiêu chí rõ ràng.
Việc phân bổ mô, bộ phận cơ thể người phải công bằng, không phân biệt độ tuổi, giới tính, vùng miền, dân tộc. Trong đó, yếu tố quan trọng hàng đầu là sự phù hợp của các chỉ số y khoa giữa người hiến và người được ghép.
Dự thảo cũng quy định nghiêm cấm hành vi cập nhật sai thông tin, thay đổi sai đối tượng được ghép hoặc can thiệp trái phép vào cơ sở dữ liệu điều phối nhằm trục lợi.
Theo Bộ trưởng Đào Hồng Lan, những quy định này sẽ tiếp tục được rà soát, cụ thể hóa để tăng cường tính công khai, minh bạch và khả năng kiểm tra, giám sát trong quá trình thực hiện.
Bộ trưởng Đào Hồng Lan khẳng định, hoạt động ghép mô, bộ phận cơ thể người là một thành tựu quan trọng của y học hiện đại. Mỗi ca ghép thành công mang lại thêm hy vọng sống cho người bệnh, trong khi mỗi nghĩa cử hiến tặng thể hiện tấm lòng nhân ái và sự sẻ chia của người hiến cùng gia đình.
Vì vậy, việc hoàn thiện dự thảo luật không chỉ nhằm tháo gỡ những vướng mắc trong thực tiễn mà còn phải tạo được cơ sở pháp lý chặt chẽ, minh bạch để bảo vệ người hiến, gia đình người hiến, đội ngũ y, bác sĩ và phòng ngừa các hành vi lợi dụng, vi phạm pháp luật.
Trên tinh thần đó, Chính phủ và cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với cơ quan thẩm tra, tiếp thu ý kiến của các đại biểu Quốc hội và lắng nghe ý kiến nhân dân để hoàn thiện dự thảo luật theo hướng chặt chẽ, khả thi hơn trong thời gian tới.