Đột phá tài chính, giải bài toán an sinh và phân cấp quản trị vùng
Tại kỳ họp thứ 6 HĐND TP. Hồ Chí Minh khóa XI ngày 30/10, các đại biểu đã thông qua Quy hoạch tổng thể TP. Hồ Chí Minh thời kỳ 2025 - 2050, tầm nhìn 100 năm.
Ông Nguyễn Văn Được - Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch UBND TP. Hồ Chí Minh cho biết, quy hoạch phải thực sự trở thành không gian phát triển và nguồn lực phát triển. Quy hoạch xác định định hướng xây dựng Thành phố theo mô hình siêu đô thị đa cực, đa trung tâm, với 5 cực tăng trưởng, 5 hệ thống liên kết chiến lược, 5 trung tâm vệ tinh và 10 vùng quản lý phát triển, đồng thời bảo vệ hệ thống hạ tầng sinh thái và các không gian có giá trị lâu dài.
Khai thác giá trị quỹ đất xung quanh các nhà ga Metro để tìm nguồn vốn (Ảnh: Minh Tâm)
Chủ tịch UBND TP. Hồ Chí Minh nhấn mạnh quan điểm của UBND Thành phố là việc thông qua Quy hoạch mới chỉ là bước đầu; điều quan trọng là tổ chức thực hiện để Quy hoạch trở thành công cụ định hướng phát triển, phân bổ nguồn lực và tạo ra những động lực tăng trưởng mới.
Ngay sau khi Quy hoạch được thông qua, UBND Thành phố sẽ nhanh chóng cụ thể hóa thành các chương trình, kế hoạch, danh mục dự án và nguồn lực thực hiện, đồng bộ với kế hoạch đầu tư công, huy động nguồn lực tư nhân và các cơ chế hợp tác công - tư. Trong đó, Thành phố ưu tiên những hạ tầng có khả năng tạo sức lan tỏa lớn như giao thông liên vùng, đường sắt đô thị, TOD, logistics, hạ tầng số, năng lượng, hạ tầng sinh thái; đồng thời kết nối chặt chẽ các trung tâm phát triển với khu sản xuất, dịch vụ, cảng biển và các đầu mối logistics.
Tiến sĩ Phạm Viết Thuận - Viện trưởng Viện Kinh tế Tài nguyên và Môi trường TP. Hồ Chí Minh nhận định, Quy hoạch tổng thể TP. Hồ Chí Minh với tầm nhìn 100 năm là một bước đi mang tính lịch sử, chuyển đổi mô hình từ "đô thị vết dầu loang" sang siêu đô thị đa trung tâm, định hướng kinh tế biển và hội nhập toàn cầu.
Theo TS Phạm Viết Thuận, cơ chế tài chính hiện hành chưa đủ độ mở để đáp ứng nhu cầu vốn khổng lồ của một siêu đô thị toàn cầu. Dù nghị quyết của Quốc hội đã mở đường cho TP. Hồ Chí Minh áp dụng lại hình thức BT (đổi đất lấy hạ tầng) và mở rộng BOT trên đường hiện hữu, nhưng đối với các siêu dự án như Trung tâm Tài chính Quốc tế hay Khu thương mại tự do, Thành phố cần những đòn bẩy mạnh mẽ hơn.
Thành phố cần áp dụng mô hình Phát triển đô thị dựa trên giao thông công cộng (TOD) để khai thác giá trị quỹ đất xung quanh nhà ga Metro và nút giao cao tốc tạo nguồn thu đầu tư hạ tầng; phát hành trái phiếu chính quyền địa phương ra thị trường quốc tế thu hút vốn từ các quỹ đầu tư ESG (Môi trường, Xã hội, Quản trị); đồng thời, thành lập Quỹ đầu tư chiến lược với nguồn vốn nhà nước đóng vai trò "vốn mồi" nhằm thu hút các tập đoàn tư nhân đa quốc gia theo hình thức Mega-PPP.
Đối với vấn đề an sinh xã hội khi quy mô dân số đạt 27 triệu dân vào năm 2050, TS Thuận nhận định, thách thức lớn nhất là áp lực quá tải hạ tầng xã hội.
"Thay vì xây nhà ở xã hội riêng lẻ, Thành phố phải tích hợp bắt buộc tỉ lệ 20-30% nhà ở giá rẻ/nhà cho thuê trong toàn bộ 10 vùng quản trị phát triển. Sử dụng công cụ thuế tài sản đối với đất bỏ hoang để tái đầu tư vào quỹ đất làm nhà ở xã hội", TS Thuận nhấn mạnh.
Về việc chia 10 vùng quản trị, ông Thuận cho rằng, cần một tư duy "Chính quyền đô thị" thực quyền và linh hoạt, tránh cơ chế "xin - cho". Trong đó, các trưởng vùng quản trị hoặc chủ tịch phường, xã cần được trao quyền phê duyệt dự án đầu tư nhóm B, nhóm C và tự chủ điều chỉnh cục bộ quy hoạch chi tiết 1/500 nhằm hạn chế trung gian quyền lực. Đồng thời, Thành phố cần thành lập Hội đồng điều phối vùng đô thị để giải quyết vấn đề giao thoa (giao thông, môi trường, xử lý rác thải) giữa các vùng mà không cần đẩy lên UBND Thành phố. Thiết lập "Ranh giới đỏ" chức năng để cơ quan cấp trên chuyển sang hậu kiểm, giám sát bằng dữ liệu số.
Phát triển kinh tế biển và bảo tồn hệ sinh thái
Đánh giá về cực kinh tế biển Cần Giờ - Nhà Bè, TS Phạm Viết Thuận chỉ ra, đây là động lực tăng trưởng mới nhưng nằm trên vùng đệm sinh quyển nhạy cảm. Do đó, ông đề xuất siêu cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ bắt buộc phải vận hành bằng năng lượng sạch như LNG, Hydro, điện mặt trời và áp dụng công nghệ tự động hóa giảm phát thải.
Khu thương mại tự do phát thải ròng bằng 0 (Net-Zero FTZ) tại đây chỉ thu hút các ngành công nghiệp công nghệ cao, dịch vụ logistics thông minh, tài chính biển, từ chối tuyệt đối các ngành thâm dụng lao động hoặc có nguy cơ ô nhiễm cao. Song song đó, Thành phố cần thiết lập vành đai sinh thái nghiêm ngặt, giữ nguyên vẹn diện tích rừng ngập mặn Cần Giờ, áp dụng giải pháp công trình "thuận thiên" cho hạ tầng ven biển kết hợp sinh kế nuôi trồng thủy sản công nghệ cao và du lịch sinh thái.
Để quy hoạch không bị biến dạng qua các nhiệm kỳ nhân sự và biến động kinh tế, ông Thuận cho rằng, Thành phố cần các "bộ phanh" pháp lý và công nghệ. Ông gợi ý Thành phố cần số hóa quy hoạch bằng Bản đồ số (Digital Twin) 3D toàn Thành phố để tự động cảnh báo khi có xung đột hoặc vi phạm quy hoạch tổng thể. Cuối cùng, ông Thuận đề xuất thành lập Hội đồng kiến trúc sư và chuyên gia kinh tế có nhiệm kỳ độc lập với nhiệm kỳ chính trị, bảo đảm mọi điều chỉnh quy hoạch bắt buộc phải qua phản biện độc lập công khai và lấy ý kiến đồng thuận của cộng đồng dân cư bị ảnh hưởng.
Nguồn: Báo Lao động