Học cách "sơ cứu" tâm lý cho nhân viên y tế

Đây là những nội dung được trao đổi tại hội thảo "Sơ cứu tâm lý cho nhân viên y tế" do Khoa Y tế công cộng, Đại học Y Dược TP. Hồ Chí Minh tổ chức chiều 15/10. Chương trình có sự tham gia của các bác sĩ, chuyên viên tâm lý, công tác xã hội, giảng viên và sinh viên, với những chia sẻ về stress nghề nghiệp, cách ứng phó và kỹ năng hỗ trợ tâm lý trong môi trường bệnh viện.

Giúp nhân viên y tế ứng phó với căng thẳng nghề nghiệp

Tại hội thảo, BS Nguyễn Hoàng Phi - Bộ môn Giáo dục sức khỏe - Tâm lý y học, Khoa Y tế công cộng, Đại học Y Dược TP. Hồ Chí Minh đã chia sẻ nghiên cứu về thực trạng stress nghề nghiệp và cách ứng phó của nhân viên y tế. Nhóm nghiên cứu đã khảo sát trên 212 nhân viên y tế tại một số trạm y tế ở TP. Hồ Chí Minh sử dụng thang đo PSS-10 (Perceived Stress Scale - 10 items) để đánh giá mức độ căng thẳng, kết quả cho thấy có 93,4% người tham gia ghi nhận mức stress trung bình và 6,6% ở mức thấp; không có trường hợp nào có mức stress cao. Kết quả nghiên cứu này được công bố trên tạp chí khoa học quốc tế PLOS ONE vào tháng 5-2026.

Ngoài ra, nghiên cứu cũng đề cập đến điều kiện môi trường làm việc. Cụ thể, có 73,6% người tham gia đánh giá điều kiện làm việc phần nào chưa phù hợp, trong khi 5,2% cho rằng điều kiện làm việc hoàn toàn không phù hợp. Bên cạnh đó, kết quả phân tích cho thấy nhóm nhân viên y tế trẻ tuổi, người có bệnh mạn tính và bác sĩ có xu hướng có điểm stress cao hơn.

Nghiên cứu cũng ghi nhận sự khác biệt trong cách ứng phó với stress của nhân viên y tế. Bên cạnh những người chủ động tìm cách giải quyết vấn đề, một số người có xu hướng phủ nhận khó khăn, buông xuôi hoặc sử dụng chất để đối phó với stress. Từ những kết quả này, BS Phi nhấn mạnh sự cần thiết của các biện pháp hỗ trợ sức khỏe tâm thần phù hợp với đặc điểm của từng nhóm nhân viên y tế, đồng thời chú trọng giảm gánh nặng công việc và cải thiện điều kiện làm việc tại các cơ sở y tế.

Làm gì khi đồng nghiệp gặp khủng hoảng tâm lý?

ThS.BS Nguyễn Minh Mẫn - Trưởng Đơn vị Tâm lý lâm sàng, Bệnh viện Đại học Y Dược TP. Hồ Chí Minh, hướng dẫn những kỹ năng sơ cứu tâm lý, giúp nhân viên y tế biết cách hỗ trợ ban đầu khi đồng nghiệp gặp khó khăn về tinh thần.

Người tham dự được tìm hiểu cách nhận diện sớm những dấu hiệu bất ổn, tiếp cận người đang bị stress hoặc khủng hoảng tâm lý và hỗ trợ họ tìm kiếm sự giúp đỡ. Các tình huống lâm sàng cũng được đưa ra thảo luận để mọi người hiểu rõ hơn cách xử trí trong thực tế.

Bốn mô hình sơ cứu tâm lý dựa vào bằng chứng hiện đang áp dụng nhiều nơi trên thế giới đã được Bs Mẫn giới thiệu: mô hình RAPID, ALGEE, 7Cs, LLL. Trong đó, mô hình ALGEE gồm năm bước, là đánh giá nguy cơ, lắng nghe không phán xét, cung cấp sự trấn an và thông tin, khuyến khích tìm kiếm sự trợ giúp chuyên môn và hướng dẫn các hình thức tự hỗ trợ thích hợp.

Theo chuyên gia, cần lưu ý rằng người sơ cứu tâm lý không đảm nhiệm việc chẩn đoán hay điều trị các rối loạn tâm thần. Vai trò của họ là nhận diện khó khăn, hỗ trợ ban đầu và kết nối người gặp vấn đề với nhân viên chuyên môn khi cần thiết.

Đặc biệt, hội thảo dành riêng một chuyên đề về can thiệp nguy cơ tự sát, cũng do ThS.BS Nguyễn Minh Mẫn trình bày. Nội dung tập trung vào cách nhận diện những dấu hiệu nguy cơ và hỗ trợ kịp thời người đang gặp khủng hoảng, nhất là những trường hợp cần được can thiệp chuyên môn khẩn cấp.

Theo Khoa Y tế công cộng, Đại học Y Dược TP. Hồ Chí Minh, kết quả khảo sát sau hội thảo ghi nhận những phản hồi tích cực từ người tham dự về kiến thức được cập nhật, tính thực tiễn của nội dung và cách truyền đạt của các báo cáo viên. Hoạt động này cũng nằm trong định hướng của Khoa và Bộ môn Giáo dục sức khỏe - Tâm lý y học nhằm trang bị thêm kiến thức, kỹ năng chăm sóc sức khỏe tinh thần cho người làm việc trong lĩnh vực y tế.

Khoa Y tế công cộng, Đại học Y Dược TP. Hồ Chí Minh đang triển khai nhiều chương trình đào tạo liên quan đến tâm lý và chăm sóc sức khỏe cộng đồng. Năm học 2026-2027, khoa chính thức tuyển ngành Tâm lý học và Công tác xã hội, mỗi ngành 60 chỉ tiêu.

PGS.TS.BS Huỳnh Giao - Trưởng Bộ môn Giáo dục sức khỏe - Tâm lý y học, Khoa Y tế công cộng, Đại học Y Dược TP. Hồ Chí Minh, chia sẻ sinh viên được học tập trong môi trường y khoa và có cơ hội thực hành, thực tập tại các bệnh viện, cơ sở y tế. Môi trường y khoa giúp sinh viên hiểu sâu hơn về người bệnh, người nhà người bệnh và các vấn đề sức khỏe cộng đồng.

Cùng với đào tạo đại học, Khoa Y tế công cộng nói chung và Bộ môn Giáo dục sức khỏe - Tâm lý y học còn thực hiện nghiên cứu về tâm lý lâm sàng, tham vấn tâm lý tại bệnh viện và cộng đồng, tổ chức các chương trình bồi dưỡng chuyên môn.