Thỏa thuận an ninh mới về bản chất là bước cập nhật và mở rộng thỏa thuận quốc phòng Mỹ - Đan Mạch ký năm 1951, trong khuôn khổ NATO (Ảnh: THX/TTXVN)
Theo Al Jazeera, các nghị sĩ tại Greenland, vùng lãnh thổ tự trị thuộc Đan Mạch, đã thông qua thỏa thuận ba bên với Đan Mạch và Mỹ nhằm tăng cường an ninh tại khu vực Bắc Cực và Bắc Đại Tây Dương.
Thỏa thuận được thông qua ngày 3/11 với 16 phiếu thuận, không có phiếu chống; 7 nghị sĩ bỏ phiếu trắng.
Văn kiện trước đó được Tổng thống Mỹ Donald Trump, Thủ tướng Đan Mạch Mette Frederiksen và Thủ hiến Greenland Jens-Frederik Nielsen ký vào tháng 9, bên lề kỳ họp Đại hội đồng Liên hợp quốc tại New York. Thỏa thuận đạt được sau nhiều tháng đàm phán kín, trong bối cảnh căng thẳng gia tăng do những tuyên bố lặp đi lặp lại của ông Trump về mong muốn kiểm soát hòn đảo rộng lớn, giàu tài nguyên này.
Ngoại trưởng Greenland Mute Egede cho rằng việc phê chuẩn thỏa thuận là một bước tiến quan trọng đối với vùng lãnh thổ tự trị. Trong bài đăng trên Facebook, ông nhấn mạnh quá trình đi đến thỏa thuận không dễ dàng, nhưng Greenland đã kiên định với những nguyên tắc cơ bản, lựa chọn đối thoại và có trách nhiệm bảo vệ lợi ích của mình.
Ông Egede khẳng định thỏa thuận liên quan đến an ninh của Greenland cũng như quyền tự quyết định tương lai của người dân trên hòn đảo.
Nằm giữa châu Âu và Bắc Mỹ, Greenland là hòn đảo lớn nhất thế giới, với dân số khoảng 57.000 người. Những tuyên bố của Tổng thống Trump về khả năng Mỹ kiểm soát Greenland, trong đó có việc ông không loại trừ phương án sử dụng vũ lực hồi năm ngoái, từng gây lo ngại trong cộng đồng cư dân địa phương. Các cuộc thăm dò dư luận cho thấy đa số người dân Greenland phản đối việc hòn đảo nằm dưới sự kiểm soát của Mỹ.
Thỏa thuận ba bên mở đường cho việc Mỹ tăng cường hiện diện quân sự tại Greenland. Theo các điều khoản, Washington có thể xây dựng thêm các căn cứ quân sự, đồng thời hiện đại hóa và mở rộng hoạt động tại Căn cứ Không gian Pituffik, cơ sở quân sự của Mỹ nằm ở khu vực tây bắc hòn đảo.
Theo thỏa thuận, Greenland vẫn thuộc quyền quản lý của Đan Mạch. Tuy nhiên, văn kiện vẫn có hiệu lực nếu hòn đảo lựa chọn độc lập trong tương lai.
Thỏa thuận trên chỉ chính thức có hiệu lực sau khi hoàn tất các thủ tục phê chuẩn cần thiết tại Nghị viện Đan Mạch và Greenland. Các nghị sĩ Đan Mạch dự kiến thảo luận văn kiện này vào cuối tháng 11. Phía Mỹ không cần trình thỏa thuận lên Thượng viện để xin phê chuẩn.
Vì sao Greenland có ý nghĩa chiến lược với Mỹ?
Greenland có vị trí đặc biệt quan trọng tại Bắc Cực, nằm trên tuyến kết nối giữa Bắc Mỹ và châu Âu. Hòn đảo này có ý nghĩa đối với hệ thống cảnh báo sớm, giám sát không gian và phòng thủ tên lửa của Mỹ, đồng thời nằm gần các tuyến hàng hải chiến lược ở Bắc Đại Tây Dương. Căn cứ Không gian Pituffik là một mắt xích quan trọng trong mạng lưới cảnh báo và theo dõi của Washington.
Bên cạnh vị trí địa chiến lược, Greenland còn thu hút sự quan tâm bởi nguồn tài nguyên thiên nhiên, trong đó có các khoáng sản quan trọng đối với công nghiệp công nghệ cao và chuyển đổi năng lượng. Khi băng tan do biến đổi khí hậu, khả năng tiếp cận một số khu vực tài nguyên và tuyến hàng hải ở Bắc Cực cũng được chú ý nhiều hơn.
Điểm đáng chú ý là thỏa thuận năm 2026 không chỉ mở rộng quyền tiếp cận quân sự của Mỹ. Văn kiện còn cho phép Washington thiết lập thêm các khu vực quốc phòng tại Narsarsuaq và Mestersvig, đồng thời trao cho Mỹ quyền tiếp cận rộng hơn đối với lãnh thổ và vùng biển Greenland. Thỏa thuận cũng hạn chế sự hiện diện quân sự lâu dài của các quốc gia không thuộc NATO và hoạt động đầu tư của một số nhà đầu tư ngoài NATO, EU vào những lĩnh vực nhạy cảm.
Về bản chất, đây là bước cập nhật và mở rộng thỏa thuận quốc phòng Mỹ - Đan Mạch ký năm 1951, trong khuôn khổ NATO. Thỏa thuận cũ đã cho phép Mỹ xây dựng và vận hành các cơ sở quân sự tại Greenland, đồng thời khẳng định chủ quyền của Đan Mạch đối với hòn đảo. Văn kiện mới tiếp tục khẳng định chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của Đan Mạch, cũng như quyền tự quyết của người dân Greenland, nhưng đồng thời củng cố đáng kể vai trò quân sự của Mỹ tại khu vực.