Giải mã sức sống ngàn năm của Thăng Long tứ trấn

Di tích lịch sử và kiến trúc nghệ thuật Thăng Long tứ trấn, gồm: Đền Bạch Mã, Voi Phục, Kim Liên và Quán Thánh trở thành di tích quốc gia đặc biệt vào năm 2022.

Đầu xuân chiêm bái Thăng Long Tứ trấn - Nét đẹp văn hóa độc đáo

Trong không khí rộn ràng của những ngày đầu năm mới Bính Ngọ, điểm dừng chân đầu tiên trong hành trình chiêm bái là đền Bạch Mã. Đây là ngôi đền có lịch sử xây dựng sớm nhất trong Tứ trấn, gắn liền với sự tích thần Long Đỗ hóa thân thành ngựa trắng giúp vua giúp vua xây dựng thành Thăng Long xưa.

Tiến sĩ Phạm Văn Tuấn - Viện Nghiên cứu Hán Nôm, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam cho biết: "Tương truyền khi vua Lý Thái Tổ dời đô ra thành Đại La vào năm Canh Tuất 1010 định xây thành mới nhưng lần nào thành cũng bị lở, vua bèn sai người đến cầu đảo thì thấy có một con ngựa trắng từ trong đền đi ra, ngựa trắng đi đến đâu để lại vết chân đến đó, sau đó thì quay trở lại vào trong đền. Thấy vậy, vua liền cho xây thành đắp đê theo đúng dấu chân ấy và thành công, do đó đền mới lấy tên là Đền Bạch Mã (đền ngựa trắng) và tôn thờ thần Long Đỗ làm Thành Hoàng phía Đông của kinh thành Thăng Long. Trải qua bao lần tôn tạo, ngôi đền tuy đã có sự thay đổi nhưng vẫn giữ được nét kiến trúc vốn có của nó".

Phóng viên Hoàng Việt: "Thưa Tiến sĩ Phạm Văn Tuấn. Đầu xuân, người dân Hà Nội thường có thói quen chiêm bái tại Tứ trấn của Thăng Long. Là chuyên gia văn hóa, ông có thể chia sẻ ý nghĩa về đời sống văn hóa tâm linh qua hoạt động này?"

Tiến sĩ Phạm Văn Tuấn - Viện Nghiên cứu Hán Nôm, Viện Hàn Lâm Khoa học Xã hội Việt Nam: Ở Hà Nội có một cái rất là đặc biệt, là các lớp văn hóa chồng lớp từ ngày xưa, vẫn bảo lưu lại cho đến tận ngày nay. Cái tín ngưỡng văn hóa của những khu di tích, không gian tâm linh, thờ tự tâm linh ở khu vực Hà Nội, cũng bảo lưu các giá trị văn hóa truyền thống cho đến tận bây giờ như vậy.

Không phải chỉ có người dân sinh sống xung quanh khu vực đền Bạch Mã, mà cả một vùng rộng lớn người ta đến đây, chiêm bái phố cổ và người ta đi qua đền Bạch Mã, lễ vị thần của Kinh Thành Thăng Long, đó không chỉ là một sự chiêm bái, mà cầu mong một điều may mắn hoặc là một cái ước vọng trong cuộc sống. Đó là nơi tâm tư, tình cảm, một nơi thể hiện tấm lòng yêu thương của người Hà Nội đối với một cái lịch sử hào hùng, một lịch sử văn hóa của Kinh Thành Thăng Long từ xưa để lại đến ngày nay.

*Với sự phát triển hiện nay, trong nhịp sống hối hả của đô thị hiện đại, vấn đề đặt ra là làm thế nào để chúng ta vừa giữ gìn được nét đẹp văn hóa truyền thống, nhưng cũng vừa biến nơi này trở thành điểm đến hấp dẫn, sống động đối với người trẻ. Ông có một số chia sẻ như thế nào về điều này?

Tiến sĩ Phạm Văn Tuấn - Viện Nghiên cứu Hán Nôm, Viện Hàn Lâm Khoa học Xã hội Việt Nam: Nhiều năm trở lại đây thì rất nhiều các di tích lịch sử văn hóa trong cả nước đều có một sự chuyển đổi, đổi mới nhất định.

Người ta có thể thấy có những cách mà người Việt giới thiệu những di tích văn hóa của mình đối với người Việt nói riêng và đối với quý khách cả nước ngoài đến nói chung đã được rộng mở và cởi mở hơn để cho người ta hiểu được các cái cách đa chiều hơn. Rất nhiều bạn trẻ yêu thích về lịch sử văn hóa cổ truyền và các bạn làm YouTube dựng 3D,... Rồi là những đoàn sinh viên đi tham quan các di tích, đặc biệt là đầu xuân rất nhiều các lễ hội giữ được những nét đẹp nhất và những cái gì nó không phù hợp thì nó cũng loại suy dần.

Chính quyền đang thực hiện hiệu quả việc mở cửa các di tích văn hóa lịch sử, tạo điều kiện thuận lợi để mọi tầng lớp nhân dân tiếp cận và kết nối với các giá trị truyền thống trong đời sống hiện đại.

Bên cạnh đó, việc truyền thụ các giá trị di sản giữa các thế hệ, từ người cao tuổi đến giới trẻ và lan tỏa sâu rộng trong cộng đồng cũng là điểm sáng đáng ghi nhận. Tin tưởng vào định hướng hiện tại, tôi kỳ vọng các giá trị văn hóa sẽ tiếp tục được phát huy mạnh mẽ hơn nữa trong thời gian tới.

>>> Xin mời quý vị đón xem Thời sự HTV lúc 20 giờ và Chương trình Thế giới 24G lúc 20 giờ 30 phút mỗi ngày trên kên HTV9