Đứt gãy tuyến hàng hải Trung Đông: Cước vận tải tăng phi mã, doanh nghiệp Việt trước bờ vực thua lỗ

Tiến thoái lưỡng nan: Đi tiếp không được, quay đầu cũng mất tiền

Điển hình cho bức tranh ảm đạm chung của các doanh nghiệp xuất khẩu tuần qua là tình cảnh của Công ty TNHH Vrice. Hiện tại, doanh nghiệp này đang có 4 lô hàng gạo mắc kẹt tại cảng Dammam (Ả-rập Xê-út) và Jebel Ali (UAE). Bài toán trở nên nan giải khi toàn bộ hợp đồng đều quy định hình thức thanh toán chỉ được thực hiện khi có đủ chứng từ giao hàng tại cảng đến.

Đến chiều ngày 6/3, Vrice bất ngờ nhận được thông báo đề nghị trả hàng về Việt Nam. Nếu chấp nhận quay đầu, doanh nghiệp phải thanh toán trước mức cước phí phát sinh lên tới 2.000 USD cho mỗi container.

Ông Phan Văn Có, Giám đốc Marketing Công ty TNHH Vrice (TP. Hồ Chí Minh) nhẩm tính thiệt hại: "Cước tàu hiện đã tăng gấp 3 lần, chiếm đến 1/2 giá trị lô hàng. Ước tính doanh nghiệp sẽ lỗ khoảng 300 triệu đồng cho mỗi container. Tổng cộng, mức thiệt hại có thể lên tới 10 tỷ đồng".

Đơn hàng đình trệ, các ngành hàng chủ lực "nín thở" chờ đợi

Bóng đen từ Trung Đông không chỉ phủ lên ngành gạo. Hầu hết các hợp đồng xuất khẩu đi ngang khu vực này, đặc biệt là nông sản và thủy hải sản, hiện đều đã phải tạm dừng giao hàng. Khách hàng Trung Đông đang mang tâm lý vô cùng thận trọng; dù chưa hủy hợp đồng cũ nhưng cũng chưa chốt thời điểm nhận hàng trở lại, tất cả phụ thuộc vào diễn biến chiến sự trong 3 - 5 tuần tới. 

Bà Phan Thị Thanh Xuân, Tổng Thư ký Hiệp hội Da giày - Túi xách Việt Nam chia sẻ về phương án ứng phó: "Việc chịu tác động là khó tránh khỏi, chúng tôi đang tính đến các giải pháp thay thế như chuyển sang đường hàng không, dù sẽ phát sinh chi phí lớn. Rất may hiện nay các đơn hàng đang triển khai chưa đến hạn giao, nên chúng tôi kỳ vọng đây chỉ là tác động tạm thời và tình hình sẽ được cải thiện trong 1 - 2 tháng tới".

Sự ách tắc tại 2 điểm nghẽn hàng hải huyết mạch là eo biển Hormuz và kênh đào Suez đang tạo ra hiệu ứng domino lên toàn bộ kế hoạch sản xuất của nhiều ngành hàng trong nước.

Đứng trước rủi ro này, ông Nguyễn Hoài Nam, Tổng Thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) đưa ra lời khuyên: "Chúng tôi mong mỏi các cơ quan có thẩm quyền, như Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương), sớm có những khuyến nghị chính thức. Lúc này, doanh nghiệp cần chủ động đàm phán với nhà nhập khẩu để điều chỉnh đơn hàng hoặc thay đổi phương thức giao nhận, bởi không ai biết chắc chắn khi nào căng thẳng mới kết thúc".

Hệ lụy dây chuyền: Biến động tỷ giá và giá nguyên liệu đầu vào

Không chỉ những lô hàng đang lênh đênh trên biển chịu trận, mà ngay cả hàng tồn kho và kế hoạch sản xuất mùa vụ mới cũng bị đe dọa nghiêm trọng. Theo ông Phan Văn Có (Vrice), việc dòng tiền từ xuất khẩu bị ách tắc sẽ lập tức tạo áp lực lên tỷ giá trong nước, đồng thời lượng hàng tồn kho ứ đọng sẽ khiến doanh nghiệp không thể thu mua và sản xuất cho vụ Đông Xuân sắp tới.

Ở góc độ nguyên liệu đầu vào, ngành dệt may cũng đang chịu sức ép lớn. Ông Vũ Đức Giang, Chủ tịch Hiệp hội Dệt may Việt Nam (VITAS) phân tích: "Khi xung đột nổ ra, giá dầu tăng sẽ kéo theo hàng loạt chi phí liên quan đến các sản phẩm có nguồn gốc hóa dầu, điển hình là xơ, sợi tổng hợp - vốn chiếm khoảng 40% - 45% nguyên liệu của ngành. Chúng tôi đang theo dõi sát sao để có định hướng kịp thời cho doanh nghiệp, bởi sự việc này chắc chắn sẽ ảnh hưởng đến sự ổn định của đơn hàng trong tháng 3, tháng 4, thậm chí kéo dài đến tháng 6".

Giải pháp nào để gỡ khó?

Đối mặt với tình huống bất khả kháng, các chuyên gia khuyến nghị doanh nghiệp cần thực hiện ngay các bước đi sau:

• Ngắn hạn: Chủ động rà soát lại các điều khoản hợp đồng, khẩn trương đàm phán với đối tác để chia sẻ rủi ro tài chính, đa dạng hóa tuyến vận chuyển và phối hợp chặt chẽ với các đơn vị logistics để tìm phương án tối ưu. Đây là bài kiểm tra thực tế nhất cho năng lực quản trị rủi ro của doanh nghiệp Việt trong môi trường thương mại toàn cầu biến động.
• Dài hạn: Chính phủ và các Bộ, ngành cần sớm có các chính sách can thiệp kịp thời, như đơn giản hóa thủ tục hành chính, xem xét miễn giảm thuế, phí lưu bãi cho những lô hàng chứng minh được bị ảnh hưởng trực tiếp bởi nguyên nhân bất khả kháng, qua đó tiếp sức giúp doanh nghiệp vượt qua giai đoạn khốc liệt này