Chiêng Tha – báu vật trong đời sống tín ngưỡng
Trong không gian văn hóa của người Brâu, chiêng Tha giữ vị trí đặc biệt. Người dân không gọi việc trình diễn là đánh chiêng mà sử dụng cách nói “Tha pơi”, nghĩa là “mời Tha nói”. Trước khi diễn tấu, cộng đồng thực hiện các nghi thức “mời Tha ăn”, “mời Tha uống” để thể hiện sự tôn kính đối với nhạc cụ được xem là báu vật thiêng liêng.
Một bộ chiêng Tha gồm hai chiếc có kích thước khác nhau: chiêng nhỏ gọi là chiêng Vợ (Chuar), chiêng lớn gọi là chiêng Chồng (Jơ Liêng). Khi trình diễn, hai người ngồi đối diện, phối hợp sử dụng dùi đực và dùi cái để tạo nên những âm thanh đặc trưng. Đáng chú ý, người chơi còn dùng bàn chân áp sát thành chiêng để ngắt tiếng, tạo nên sắc thái riêng biệt trong từng nhịp điệu.
Chiêng Tha được người Brâu xem là báu vật thiêng liêng, gắn với thần linh và tổ tiên (Ảnh: TTXVN)
Chiêng Tha thường vang lên trong những dịp vui của buôn làng như đón khách quý, lễ phát rẫy, lễ tỉa lúa, mừng lúa mới hay mừng nhà rông mới. Những bài chiêng quen thuộc tái hiện sinh động đời sống lao động, sinh hoạt của cộng đồng, từ làm rẫy, đuổi chim đến lời chào đón khách.
Đặc biệt, trong các nghi lễ quan trọng, người Brâu tổ chức nghi thức “mời Tha nói” để gửi gắm ước vọng về cuộc sống bình an, no ấm, hạnh phúc và cầu mong thần linh, tổ tiên phù hộ cho dân làng. Với họ, tiếng chiêng cất lên không chỉ tạo nên âm thanh lễ hội mà còn là sự kết nối giữa con người với thế giới tâm linh.
Truyền dạy cho thế hệ trẻ để tiếng chiêng không mai một
Dù có vị trí quan trọng trong đời sống cộng đồng, nghệ thuật diễn tấu chiêng Tha đang đối mặt với nguy cơ mai một. Nếu trước đây nhiều thế hệ trong làng đều có người biết sử dụng nhạc cụ này, hiện số nghệ nhân thành thạo không còn nhiều. Việc thiếu lực lượng kế cận có thể khiến không gian diễn xướng và những giá trị văn hóa gắn với chiêng Tha dần thu hẹp.
Trước thực tế đó, địa phương triển khai các hoạt động bảo tồn văn hóa truyền thống, trong đó chú trọng duy trì tập luyện cồng chiêng, múa xoang và giới thiệu bản sắc người Brâu đến các đoàn khách tham quan.
Đáng chú ý, địa phương phối hợp với Trung tâm học tập cộng đồng và Đoàn xã vận động 35 thanh, thiếu niên người Brâu từ 12 đến 20 tuổi tham gia lớp truyền dạy cồng chiêng, múa xoang. Lớp học được tổ chức định kỳ mỗi tháng hai lần, tạo điều kiện để người trẻ tiếp xúc, thực hành và hiểu hơn về di sản của dân tộc mình.
Bảo tồn chiêng Tha không chỉ là gìn giữ những bộ nhạc cụ quý mà quan trọng hơn là duy trì người biết diễn tấu, hiểu ý nghĩa nghi lễ và tiếp tục thực hành trong không gian văn hóa cộng đồng. Khi thế hệ trẻ được trao truyền tri thức và tình yêu di sản, tiếng chiêng Tha sẽ có thêm cơ hội ngân vang trong đời sống hôm nay, góp phần nối dài mạch nguồn văn hóa của người Brâu.