Kiệt tác điêu khắc tái hiện sự ra đời của nữ thần Athena
Tọa lạc trên đồi Acropolis, thủ đô Athens của Hy Lạp, đền Parthenon là công trình kiến trúc tiêu biểu của nền văn minh Hy Lạp cổ đại. Được khởi công năm 447 trước Công nguyên, ngôi đền được xây dựng nhằm tôn vinh nữ thần Athena – vị thần bảo hộ thành phố. Bên cạnh kiến trúc đồ sộ, Parthenon còn nổi tiếng với những tác phẩm điêu khắc tinh xảo, phản ánh thế giới thần thoại và tín ngưỡng của người Hy Lạp xưa.

Bản tái dựng kỹ thuật số phần trên tường phía đông của đền Parthenon (Ảnh: TTXVN)
Đặc biệt, nhóm tượng trang trí mái phía đông tái hiện câu chuyện nữ thần Athena ra đời từ đầu thần Zeus. Theo thần thoại Hy Lạp, Zeus từng nuốt nữ thần Metis khi bà đang mang thai, sau khi nhận được lời tiên tri rằng người con tiếp theo có thể vượt qua quyền lực của mình. Sau đó, Zeus phải chịu cơn đau đầu dữ dội. Thần Hephaestus dùng rìu bổ đầu Zeus, từ đó Athena xuất hiện trong hình hài một nữ thần trưởng thành, mang đầy đủ vũ khí.

Các nhà nghiên cứu tin chắc rằng Dioscuri – con trai của vua của các vị thần, Zeus – nằm ở quảng trường Piazza del Quirinale của Rome cũng là bản sao của nhóm các nhân vật từ trán tường phía đông (Ảnh: TTXVN)
Theo phương án phục dựng của các chuyên gia, nhóm tượng có chiều dài khoảng 29m, gồm 39 nhân vật được sắp xếp theo hình tam giác của mái đền. Ở vị trí trung tâm là Zeus và Athena, xung quanh có các vị thần chứng kiến sự kiện. Hai đầu mái xuất hiện thần Helios với cỗ xe mặt trời đang nhô lên và nữ thần Selene cùng cỗ xe mặt trăng đang khuất xuống. Bố cục này gợi thời khắc bình minh, làm nổi bật ý nghĩa về sự ra đời của nữ thần Athena.

Mô hình phục dựng nhóm tượng ở mái phía đông đền Parthenon, tái hiện cảnh nữ thần Athena ra đời từ đầu thần Zeus (Ảnh: TTXVN)
Tuy nhiên, trải qua hàng nghìn năm, phần lớn nhóm tượng đã bị phá hủy hoặc thất lạc. Đặc biệt, vụ nổ năm 1687 trong cuộc vây hãm Athens gây thiệt hại nghiêm trọng cho đền Parthenon. Những mảnh điêu khắc còn sót lại trở thành manh mối quý giá, nhưng chưa đủ để các nhà nghiên cứu xác định đầy đủ diện mạo ban đầu của tác phẩm.
Công nghệ 3D mở ra manh mối phục dựng di sản 2.500 năm
Hành trình giải mã nhóm tượng được dẫn dắt bởi nhà khảo cổ học Vinzenz Brinkmann, người đứng đầu bộ phận Cổ vật và châu Á của Bảo tàng Điêu khắc Liebieghaus tại Frankfurt (Đức). Năm 2014, trong quá trình khảo sát bộ sưu tập tại Bảo tàng Hermitage ở Saint Petersburg (Nga), ông phát hiện một chiếc quách đá thời La Mã có hình chạm nổi mô tả sự ra đời của nữ thần Athena. Bố cục và các nhân vật trên hiện vật này gợi liên tưởng đến nhóm tượng từng trang trí mái đền Parthenon.

Bản dựng kỹ thuật số mô phỏng bố cục 39 nhân vật trên mái phía đông Parthenon, thành quả của quá trình nghiên cứu và đối chiếu hàng chục mảnh điêu khắc (Ảnh: TTXVN)
Phát hiện trên mở ra hướng nghiên cứu mới. Brinkmann cùng vợ là Ulrike Koch-Brinkmann tiếp tục tìm kiếm, đối chiếu các hiện vật tại nhiều bảo tàng và bộ sưu tập. Nhóm nghiên cứu xác định có chín chiếc quách thời La Mã mang hình chạm nổi tương tự, cung cấp thêm dữ liệu để tái dựng bố cục nguyên bản.
Trong quá trình này, khoảng 60 mảnh điêu khắc còn tồn tại được khảo sát và số hóa bằng công nghệ quét 3D. Phương pháp này cho phép các chuyên gia ghi nhận chính xác kích thước, hình dáng từng hiện vật, đồng thời thử nghiệm ghép nối trên máy tính. Công nghệ in 3D cũng được sử dụng để tạo mô hình thu nhỏ, giúp hình dung tổng thể nhóm tượng và vị trí của từng nhân vật trên mái đền.
Thành quả nghiên cứu được giới thiệu tại triển lãm “Athena, the Stage is Yours: The Parthenon Puzzle”, diễn ra từ ngày 18/11/2026 đến 25/7/2027 tại Bảo tàng Điêu khắc Liebieghaus ở Frankfurt. Thông qua hiện vật, mô hình và hình ảnh kỹ thuật số, công chúng có cơ hội khám phá diện mạo của một trong những kiệt tác điêu khắc tiêu biểu của Hy Lạp cổ đại.
Dù vẫn còn những chi tiết cần tiếp tục nghiên cứu, nỗ lực phục dựng đã góp phần làm sáng tỏ bí ẩn kéo dài hàng thế kỷ về nhóm tượng trên mái đền Parthenon. Đây cũng là minh chứng cho cách công nghệ hiện đại đang hỗ trợ các nhà khoa học tiếp cận, nghiên cứu và gìn giữ những giá trị nghệ thuật của nền văn minh nhân loại.